”އެކަމަކު؟ އެކަމަކު ކޯޗެއް؟“ ޝަފްނާގެ ވާހަކައަށް ސާއިދު ޝައުޤުވެރިވީ ކަހަލައެވެ. އެހެނީ ޝަފްނާ މެދުކަނޑާލި ވާހަކަ އަޑުއަހަން ސާއިދު ކެތްމަދުވެފައި ހުރިކަހަލަ ގޮތަކަށް ސުވާލުކޮށްލިއެވެ. ޝަފްނާ ހުރީ އޭނާގެ އަތުގައި ހުރި ޖޫސްތަށީގެ ތުންފަތް މަތީގައި މަޑުމަޑުން ކަނާއަތުގެ ޝަހާދަތް އިނގިލި އަނބުރާލަ އަނބުރާލައެވެ. ”އެކަމަކު ހުރިހާ އެންމެންނަކީ އެމީހުން ހިތްއެދޭހާ ކަމެއް ޙާޞިލުކުރެވޭ ބައެއް ނޫނެއްނު.“ މިހެން ބުނުމާއިއެކު ޝަފްނާ މަޑުމަޑުން ސާއިދުއާއި ދިމާއަށް ބަލައިލިއެވެ. ”އާން ތީ އަހަރެންނަށްވެސް އެނގޭ އެއްޗެއް. އެކަމަކު އެހާ އަވަހަށް އުންމީދު ކަނޑާލާކަށްވެސް ނުވާނެ. ބޮޑެތި ކަންތައްވާނީވެސް ބުރަ  މަސައްކަތުންކަން ޝަފްނާއަށްވެސް އެނގޭނު ދޯ.“ ސާއިދު މަސައްކަތްކުރީ ޝަފްނާއަށް ހިތްވަރެއް ދިނުމަށެވެ. ”އާން. ސާއިދު ތިކުރާ ހިތްވަރުވެސް އަހަރެންނަށް ފެނޭ.“ އެވަޤުތު ސާއިދުގެ މޫނުމައްޗަށް ވެރިވީ ލުއިލުއި ހިނިތުންވުމެކެވެ. ”އާން. ހަމަގައިމުވެސް އަދިއެއް އުންމީދު ކަނޑައެއް ނުލަން.“ ސާއިދު އެހެން ބުނެލީ ވަރަށް ވަރުގަދަ ޢަޒުމަކާއި އެކުގައިކަން ޝަފްނާއަށް އެނގުނެވެ. ”ތިކަމަށް އެއްބަސް. އެއްގޮތަކުން ބުނަންޏާ، އެއްފަރާތުން އުފެދޭ އިހުސާސް މާ ރައްކާތެރިވާނެ.“ ޝަފްނާ އެބުނި އެއްޗެއް ސާއިދުއަށް ނޭންގުނު ކަހަލައެވެ. އެހެނީ، ސާއިދުއަށް ހިއްލައިލެވުނީ ހަމައެކަނި އޭނާގެ ކޮނޑެވެ. ޝަފްނާއަށް އެކަން އެނގުނެވެ. އަދި މަޑުމައިތިރި ގޮތަކަށް ހީލާފައި، އޭގެ ތަފްޞީލަކަށް ދިޔައެވެ. ”އެއްކޮޅުން ވެވޭ ލޯތްބަކީ ހަމައެކަނި އެ ލޯބިވެވޭ މީހާގެ ޙައްޤެއް. އެއަކަށް އިތުރު މީހަކަށް ބާރެއް ނުފޯރުވޭނެ. އިހުސާސްތައް ހިތުގައި ރައްކާކުރުމާ ނުކުރުން ނުވަތަ އެކަމާ ހިތްހަމަޖެހުމާ ނުޖެހުންވެސް އޮންނާނީ އެމީހެއްގެ އަތްމަތީގަ. އިހުސާސްތައް ރައްދުވާ މީހާއަކަށް ނުބުނެވޭނެ ތިކަން ތިހެން ނުކުރާށެކޭ ނޫނީ އަހަރެންދެކެ ލޯބިވެގެން ނުވާނެއެކޭ.“ ޝަފްނާގެ ވާހަކަ ނިމުނުއިރު، ސާއިދުގެ ތުންފަތްމައްޗަށް ހުރީ ލުއިލުއި ހިނިތުންވުމެއް ވެރިވެފައެވެ. އެހާމެ ޝަޢުގުވެރިކަމާއިއެކީ ޝަފްނާގެ ވާހަކަ އަޑުއަހަމުންވެސް ގެންދިޔައެވެ. ”ތިޔަށްވުރެ ބޮޑު ޙަޤީޤަތެއް ނޯންނާނެ. ޝަފްނާގެ ތި ފަލްސަފާއަށް އަހަރެން ތާޢީދުކުރަން.“ ސާއިދުގެ ވާހަކައިން ޝަފްނާއަށް ބުނެދޭން ނޭންގޭ ކަހަލަ ހިތްހަމަ ޖެހުމެއް ލިބުނެވެ. އަދި އެކަމަށްޓަކާ ސާއިދުއަށް ޝުކުރުވެސް އަދާކުރިއެވެ. ވަރަށް އަދަބުވެރި ކަމާއިއެކުގައެވެ. ދެމީހުންގެ ވާހަކަ އެހިސާބަށް ދިޔަތަނާ ސާރާ، ޝަފްނާއަށް ގޮވާލި އަޑު އިވުނެވެ. އަޑު އިވުނު ދިމާލަށް އެނބުރި ބަލައިލުމާއެކު،  ދަނީ ކަމަށް ބުނެ ޝަފްނާ އެނބުރި ސާރާ ކައިރިއަށް ދިޔައީއެވެ.

ހަފްލާ ނިމިގެން ގެއަށް ދިޔަ މަގުމަތީގައި، ސާއިދުގެ މޫނުމަތިން ފެންނަމުން ދިޔައީ މާޔޫސްކަމެވެ. ޒާތަކަށް އުންމީދު ކެނޑިފައި ހުރިކަހަލަ އިހުސާސެއް އޭނާއަށް ކުރެވެމުން ދިޔައެވެ. ހަމަ އެއާއެކީ، ޝަފްނާގެ ވާހަކަތައްވެސް އޭނާގެ ސިކުނޑީގައި ދައުރުވަމުން ދިޔައެވެ.  ”އަހަރެން ސާރާ ކިތަންމެ ބޭނުންވިޔަސް އޭނާ ޙާޞިލު ނުކުރެވޭނެހެން މިހާރު އަހަރެންނަށް އެބަ ހީވޭ. އޭނާއަކީ ވަރަށް ގޮތުގަ ހުންނަ ކުއްޖެއް. އަހަރެންނަކަށް ހިޔެއްނުވޭ އޭނާގެ އެމިޒާޖަށް ދުވަހަކުވެސް ބަދަލު އަންނާނެހެނެއް. އެކަމަކު މިރޭ ޝަފްނާވެސް އެބުނީ ދޮގެއް ނޫން. އަހަރެންގެ ލޯތްބާ އިހުސާސްތަކަކީ ޚުދު އަހަރެންގެ ހައްޤެއް.“ އެކަހަލަ ޚިޔާލުތަކަކަށް ގެއްލިފައި ހުރެގެން އަމިއްލަ ނަފްސާއި ވާހަކަދައްކަމުން، ހިނގާފައިދިޔަ މަގުމަތީގައި އޮތް ގައުކޮޅެއްގައި ސާއިދުއަށް ކޮޅުފައިން ޖަހާލެވުނެވެ. ވަރަށް ފަރުވާކުޑަ ގޮތަކަށެވެ. އެވަޤުތު މީހަކު ވަރަށް ބާރަށް އައްދިއްޔޯއިއޭ ގޮވާލި އަޑު އިވިއްޖެއެވެ. އަޑު އައި ދިމާއަށް ސާއިދު ބަލައިލިއެވެ. ވަރަށް ކަންބޮޑުވެފައި ހުރެގެންނެވެ. ސާއިދު ދިޔައީ ސިއްސައިގެންނެވެ. އެހެނީ ސާއިދު ފައިން ހޫރާލި ގާބުރިން ޖެހުނީ ސާރާގެ ބުރަކަށީގައެވެ. ސާރާވެސް ދިޔައީ އޭނަގެ ރައްޓެހިންނާއިއެކު ގެއަށް ދިޔުމަށެވެ. ސާރާ ފެނިފައި، ސާއިދުގެ ދެލޯ ކާއްޓެއް ފަދައިން ބޮޑުވިއެވެ. ހަދާނެ ގޮތެއް ނޭންގިފައި ބަލަހައްޓައިގެން ސާއިދުއަށް ހުރެވުނީއެވެ. އައި ރުޅީގައި ސާރާ ގާބުރި އަތަށް ނަގައިގެން ބޭންޖަހާފައި އައިސް، ސާއިދުގެ އަތަށް އެގާބުރި ލިއެވެ. ”އަހަރެން މަރާލަން ބޭނުން ވަންޏާ ބޮލުގަ ޖެހިނަމައެއްނު. ހޫން ވަރަށް ފޫހިވޭ.“ އޭރުވެސް ސާއިދުއަށް ހުރެވުނީ ބަސް ހުއްޓިފައެވެ. ކުރެވުނު ކަންތަކާމެދު ދެރަވެފަ އެހެނަސް މަޢާފަށްވެސް އެދެން ނޭންގިފައެވެ. އެހެންނަމަވެސް ސާއިދު އެއްޗެކޭ ބުނޭތޯ  ބަލަން ސާރާ ބޭނުންވެސް ނުވާކަހަލައެވެ. އެހެނީ އޭނާ އައި ބާރުމިނުގައި އަނބުރާ އައިކޮޅަށް ދިޔައީއެވެ. އޭރުވެސް ސާއިދުއަށް ހުރެވުނީ ބަލަހައްޓައިގެންނެވެ. އިރުކޮޅަކު އެހެން ހުރުމަށްފަހު، އަނެއްކާވެސް ކުރިޔަށް ހިނގައިގަތެވެ. މިފަހަރުވެސް އަމިއްލަ ނަފްސާއި ވާހަކަ ދައްކަން ފެށުނެވެ. އެހެންނަމަވެސް މިފަހަރު ގެންދިޔައީ އޭނާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ހިތްވަރު ދެމުންނެވެ. ”އަސްލުގަ މިރޭ ޝަފްނާ ދެއްކި ވާހަކަ ވަރަށް ބަރާބަރު. އަހަރެން ދެން ކަންތައް ކުރާނީ އެގޮތަށް. އޭރުން މާޔޫސްވާކަށް ނުޖެހޭނެ. ސާރާ ނުލިބިގެން އެކަމާ ފިކުރުކުރުން ހުއްޓާލާނަން. ދެން އަހަރެން މަސައްކަތް ކުރާނީ ކުރިއަށްދާން. މީހަކަށް ވާން. އަމިއްލަ ނަފްސު ބިނާކުރަން. ސާރާގެ ލޯބި އަހަރެންގެ ހިތުގައި ރީތި ހަނދާނެއްގެ ގޮތުގަ ރައްކާކޮށްގެން. އެއީ އަހަރެންގެ އަމިއްލަ ހައްޤެއް.“ ވާހަކަ ދައްކަމުން އައިސް ކުއްލިޔަކަށް ކުރިމައްޗަށް ބަލައިލެވުނުއިރު، ކަމަކުދާކަށް ނެތެވެ. އިޚްތިޔާރަކާ ނުލާ ނަމަވެސް ސާއިދުއަށް އައިސް މި ހުރެވުނީ ސާރާގެ ގޭގެ ދޮރުމަތީގައެވެ. ސާއިދުގެ ހިތުން އޭނާ ދިޔައީ، އޭނާގެ އަމިއްލަ ގެއަށެވެ. ”އަސްތާ، އަހަރެންނަށް މި އާދެވުނީ ކޮންތާކަށް؟ އެހެން މީހަކަށް ނުފެންނަނީސް އަވަހަށް މިތަނުން ދާންވީ. އަނެއްކޮޅުން ސާރާއަށް ފެނިއްޖެއްޔާ ކަންތަކާ ލައިގަތީ.“ އެހެން ބުނުމާއިއެކު، ސާއިދު އައިކޮޅަށް އެނބުރިލިއެވެ. ”ކާކު؟“ އެވަޤުތު ސާއިދުއަށް އިވުނީ ސާރާގެ ބޮޑާވެރި އަޑެވެ. ހަދާނެގޮތެއް ނޭންގި، ސާއިދުއަށް ހުރިތަނަށް ހުއްޓިލެވުނެވެ. ”އަހަރެން މި އަހަނީ ދޮރުކައިރީގަ ކާކުހޭ؟“ ކުރިޔަށްވުރެ އަޑުހަރުކޮށް ސާރާ ބުނެލިއެވެ. ދެން ހަދާނެގޮތެއް ނޭންގުމާއިއެކު، ސާއިދުއަށް އެނބުރިލެވުނީ އަޑު އަންނަ ދިމާއަށެވެ. އޭރު ސާރާ އެހިސާބަށް އަރާ ހަމަވަނީއެވެ.  ސާއިދު ފެނިފައި ސާރާ ފާޑަކަށް ތުން އަނބުރާލިއެވެ. ”ހޫން މީނަ ދޯ. މިހާރު މިގޭދޮށުގަވެސް މުގޯލިއަޅަން ފެށީތަ“؟ އަހަރެންގެ ފަހަތުން ނުނެއްޓިގެން ތިއުޅެނީ ކިހިނެއް ވެގެންތަ؟ ސާއިދުއަށް އަހަރެން ފަހަތުން ހިނގުން ނޫން އެހެން ކަމެއް ނޯންނަނީތަ؟“ ސާރާ ކިޔާނެ އެއްޗެއް ކިޔަންދެން ހައްޕުކިޔައިގެން ސާއިދު ހުރީއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ސާރާގެ ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބު ދޭން ޖެހޭނެތާއެވެ. ކޮންމެވެސް ބަހަނާއެއް ދައްކަން ޖެހޭނެތާއެވެ. ”އަހަރެން މި އައީ ސާރާގެ ކިބައިން މަޢާފަށް އެދެން. މީގެ އިރުކޮޅެއް ކުރިން އަހަރެންގެ ސަބަބުން ސާރާއަށް ވަރަށް ތަދުވިއެއްނު ދޯ. އެކަމަކު އެއީ އަހަރެން ގަސްތުގަ ކުރިކަމެއް ނޫން.“ ”އާން ދެން މަށަށްވެސް އެވަރު އެނގޭ. އަހަރެން އޭރުގަ އެހެން ބުންޏަސް ސާއިދު އެހެން ހެދީ ގަސްތުގަ  ނޫންކަން އަހަރެންނަށް އެނގޭ.“ ސާރާގެ ފަރާތުން އުންމީދު ނުކުރާކަހަލަ ޖަވާބެއް އައުމުން ސާއިދުއަށް ލިބުނީ ހައިރާން ކަމެކެވެ. އެހެނީ، މިފަހަރު ސާއިދުގެ އެއްވެސް މައްސަލައެއް ނެތްކަމަށް ޚުދު ސާރާގެ ދުލުން ބުނާނެކަމަށް ސާއިދުއަށް ޤަބޫލުކުރަން ދަތިވީއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެކަމާ ތަޢުރީފުގެ ބަހެއް ބުނުން ނުވަތަ ޝުކުރު އަދާކުރުންވެސް އެއީ ގޯހަކަށް ވެދާނެކަމަށް ބަލާ، ސާއިދު ނިންމާލީ ހަމައެކަނި ހިނިތުންވުމަކުންނެވެ. އަދި މަޑު ހިނގުމެއްގައި ހިނގާލާފައި އެތަނުން ދިޔައީއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެއްފަހަރު ނަމަވެސް އެނބުރި ސާރާއާއި ދިމާއަށް ބަލައިނުލާ ސާއިދު ހިތްހަމަ ނުޖެހުނު ކަހަލައެވެ. އެހެނީ އިޚްތިޔާރަކާ ނުލާ ސާއިދުއަށް އެނބުރި ސާރާއާއި ދިމާއަށް ބަލައިލެވުނެވެ. އޭރު ސާރާވެސް ހުރީ ސާއިދުއާއި ބަލަހައްޓައިގެންނެވެ. ރުޅިވެރިކަމުގެ ކުލަވަރެއްވެސް މޫނުމަތީގައި ނެތްކަހަލައެވެ. އެމަންޒަރު ފެނިފައި ސާއިދުއަށް ލިބުނު ހިތްހަމަ ޖެހުން ބުނެދޭން ޚުދު ސާއިދުއަކަށްވެސް ނޭންގުނެވެ. ލިބުނު އުފަލާއިއެކު، ސާއިދު ފަޔަށް ލެވުނުހާ ބާރެއްލާފައި ގެއާއި ދިމާއަށް ދުއްވައިގަތެވެ.

ސާއިދުއަށް ހުއްޓުންއެރީ، ގެއާއި ހަމައަށް ދެވުމުންނެވެ. އޭރު އޭނާއަށް ހުރީ މައިނޭވާ ލެވިލެވިއެވެ. ގެއަށްވަދެ އެއްވެސް މީހަކާއި އަނގައިން ބުނުމެއްނެތި ދިޔަގޮތަށްގޮސް ވަނީ ކޮޓަރިއަށެވެ. އެނދުމަތީގައި އިށީންދެލުމާއިއެކު، މީގެ ހިނދުކޮޅެއް ކުރިން ހިނގާދިޔަ ކަންތައް ސާއިދުގެ ލޯމައްޗަށް ފެންނަން ފެށިއެވެ. އެންމެފަހު ވަޤުތުކޮޅު ސާރާ ހުރިގޮތެވެ. އޭނާގެ މޫނުމަތިން ފެންނަންހުރި ސާދާކަމެވެ. އެހިނދު އެނދުގެ ބޯލާކޮޅުގައި އޮތް ބާލީސް ނަގާ،   މަޑުމަޑުން ސާއިދުގެ އުނގުމަތީގައި ބާއްވާލާފައި އޭގައި އެއްއަތް އަޅާލިއެވެ. އަދި އަނެއް އަތުން ދަތްދޮޅީގައި އަތް ވިއްދާލިއެވެ. އޭރު ސާއިދުގެ ކަންފަތުގައި ހަރުލާފާ ހުރީ ސާރާގެ ދުލުން އެންމެފަހުން ބޭރުވި ދެޖުމުލައެވެ. އެޚިޔާލަށް ގެއްލިފައި އިންދާ، ސާއިދު ސިއްސައިގެން ދިޔައީ، އޭނާގެ ކޮޓަރި ދޮރުގައި މީހަކު ޓަކިޖަހާލި އަޑަށެވެ. ހަމަހޭވެރިކަން ވެގެން ދޮރާއިދިމާއަށް ބަލައިލިއިރު ދޮރުމަތީގައި ހުރީ ސާއިދުގެ ބައްޕައެވެ. ސާއިދު ނޫންކަމަށް ހަދާފައި، އުނގުމަތީގައި އޮތް ބާލީސް ނަގާ އޭގެ މަގާމުގައި ބާއްވާލިއެވެ. އަދި މަޑުމަޑުން ކޮޅަށް ތެދުވެލަން އުޅުނެވެ. އެހެންނަމަވެސް އޭނާގެ ބައްޕަގެ އިޝާރާތް ކޮށްލުމުން އަނެއްކާވެސް އެނދުމަތީގައި އިށީންދެލިއެވެ. ”ދެން ތެދުވާނެކަމެއް ނެތް. މިހާ ލަސްވީމަ ގެއަށް އައިސްވެސް ކޮޓަރީގެ ދޮރު ނުލައްޕާ ހުރީމަ ބައްޕަ މި ބަލައިލީ.“ ބައްޕަގެ ވާހަކައަށް ދޭނެ ޖަވާބެއް ސާއިދުއަކަށް ނޭންގުނެވެ. އެވަޤުތު ބައްޕަ އައިސް ސާއިދުކައިރިޔަށް ހުއްޓިލިއެވެ. ”ދަރިފުޅާ ސުވާލެއް ކޮށްލައިފިއްޔާ ޖަވާބު ދޭނަންތަ؟“  އެސުވާލުން ސާއިދުއަށް ލިބުނު ހައިރާންކަމާއިއެކީ ބައްޕައާއި ދިމާއަށް ބަލައިލެވުނެވެ. ”އަނެއްކާ ކޮންކަހަލަ ސުވާލެއްބާ؟ ބައްޕަ ހިތްހަމަ ނުޖެހޭވަރުގެ ކަމެއް އަހަރެންނަށް ކުރެވުނީތަ؟“ ވަރަށް ކަންބޮޑުވެފައި ހުރެ، ސާއިދު ސުވާލުކޮށްލިއެވެ. ސާއިދުއަކީ، އެންމެ ކުޑައިރުއްސުރެވެސް އޭނާގެ ބައްޕައާއި ވަރަށް ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނަ ކިޔަމަންތެރި ދަރިއެކެވެ. އެކަކު އަނެކަކާއި މުޢާމަލާތް ކުރުމުގައިވެސް ރަޙުމަތްތެރި ގޮތެއް ގެންގުޅެއެވެ. އެގޮތުގެ މަތިން މިވަޤުތު ބައްޕަ އެކުރި ސުވާލާއިވެސް ސާއިދު އެކުރިމަތިލީ އެފަދަ ވިސްނުމަކާއި އެކުގައެވެ. ”ނޫނޭ. އެކަހަލަ އެއްވެސް ކަމެއް ދަރިފުޅު އަދިއެއް ނުކުރޭ. އެކަމަކު ބައްޕަ ދުވަސްކޮޅެއް ވެއްޖެ ދަރިފުޅުގެ ކިބައިން ކަމެއް ފާހަގަކުރާތާ.“ ބައްޕަގެ ވާހަކައިން ސާއިދުގެ ކަންބޮޑުވުން އިތުރުވިއެވެ. ”އަނެއްކާ ކޮންކަމެއް؟“ ހައިރާންވެފައިވާ ކަހަލަ ރާގަކަށް ސާއިދު އޭނާގެ ބައްޕައާއި ސުވާލުކޮށްލިއެވެ. ”ސާއިދު ކޮންކަމަކާތަ ކަންބޮޑުވެފަ ތިހުންނަނީ؟ އެކަހަލަ ކަމެއް ބައްޕައަށް ފާހަގަވާތާ ދުވަސްކޮޅެއް ވެއްޖެ އިނގޭ. އެކަމަކު ދަރިފުޅު މިހާރު ރަށުގަ ނުހުންނާތީ ބައްޕައަށް އަހާލާނެ ފުރުޞަތެއް ނުލިބިފަ މިހުންނަނީ.“ ސާއިދު އޭނާގެ ބައްޕައާއި ދިމާއަށް ބަލައިލިއެވެ. ”ދަރިފުޅު ކޮންކަމަކާތަ ތިވަރަކަށް ތި ފިކުރުކުރަނީ؟ ބައްޕައަށް ކޮންމެސް ވަރަކަށް އެނގޭހެން ހީވޭ. އެކަމަކު ޔަޤީންކޮށްފަ ނޫނީ އިތުރު އެއްޗެކޭ ނުބުނަންވެގެން މިހެން މި އަހާލީ އިނގޭ.“ އަނެއްކާވެސް ބައްޕަ އަހާލިއެވެ. ސާއިދު މަޑުމަޑުން ކޮޅަށް ތެދުވެލިއެވެ. އަދި ވަރަށް ހަމަޖެހިލާފައި ބައްޕަ ކުރި ސުވާލަށް ޖަވާބުދޭން ގަސްތުކުރިއެވެ. އެހެނީ އެފަދަ އެއްވެސް ކަމަކާ ގުޅިގެން ސާއިދުގެ މައިންބަފައިން ކަންބޮޑުވާން ޖެހޭވަރުގެ ކަމެއް އަދި ނުހިނގާކަން ސާއިދުއަށް އެނގެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ދަރިޔަކަށް ކިތަންމެ ކުޑަނަމަވެސް ބަދަލެއް އަންނަނަމަ، އެކަން އެންމެ ފުރަތަމަ ފާހަގަކުރާނީވެސް މައިންބަފައިންތާއެވެ. އެވަރު ސާއިދުއަށްވެސް ވިސްނެއެވެ. ސާއިދުގެ ޢުމުރުންވީ އެންމެ ސައުވީސް އަހަރު ކަމުގައި ވިޔަސް އެއީ ހަރުދަނާ ކުއްޖެކެވެ. ދުނިޔޭގެ އާޖުފާޖު ރަނގަޅަށް އެނގެއެވެ. އެހެންކަމުން ބައްޕަގެ ކަނބޮޑުވުންވެސް ސާއިދުއަށް ވިސްނެއެވެ. މައްސަލައަކީ، ސާއިދުގެ ޙާލަތު އަދި އޭނާގެ މައިންބަފައިންނަށް ކިޔައިދެވެން ނެތްކަމެވެ. ބުނާނީވެސް ކީކޭހެއްޔެވެ. ރާއްޖެތެރެ ފަދަ ކުދިކުދި މުޖުތަމަޢު ތަކުގައި ދިރިއުޅޭ ކޮންމެ މީހަކީ، އެކަކު އަނެކަކު ވަރަށް ރަނގަޅަށް ދަންނަ ދެކެފަރިތަ މީހުންނެވެ. އެގޮތުގެ މަތިން ސާރާއާއި އޭނާގެ ޢާއިލާވެސް ސާއިދުގެ މައިންބަފައިންނަށްވެސް އެނގޭނެތާއެވެ. ސާރާގެ މިޒާޖާއި ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއަކީވެސް ސާއިދުގެ މައިންބަފައިންނަށް ވަންހަނާ ވެފައި އޮތްކަމެއް ނޫނެވެ. ވީއިރު ސާއިދުގެ ދިރިއުޅުމާއި އެފަދަ ކުއްޖަކު ގުޅުމަކީ، ސާއިދުގެ މައިންބަފައިން އެހާ ފަސޭހައިން ރުހޭނެ ކަމެއް ނޫންކަންވެސް އޭނާއަށް އެނގެއެވެ. ”އަހަރެންނަކަށް އެއްވެސް ކަމެއް ނުވޭ ބައްޕާ. ރިސޯޓުގަ ތަންކޮޅެއް މަސައްކަތް ބުރަވެފަ މިދުވަސްކޮޅު ޗުއްޓީވެސް މި ލިބުނީ ވަރަށް ބޮޑަށް އެކަމަށް އެދިގެން. އެހެންވީމަ މާދަމާ އަނބުރާ ރިސޯޓަށް ދާންވެސް ޖެހޭ. އެހެންވެ ކުޑަކޮން ވިސްނާލެވުނީ.“ ކިޔަމަންތެރި ދަރިއެއް ފަދައިން ސާއިދުގެ ބައްޕަ ކުރި ސުވާލަށް ސާއިދު ޖަވާބު ދިނެވެ. އެހެންނަމެވެސް ސާއިދު ދިން ޖަވާބަކީ މުޅިޔަކުން ތެދު ނޫންކަންވެސް އޭނާގެ ބައްޕަ ދެނެގަތެވެ. އެހެންކަމުން ސާއިދު ވާހަކަ ދައްކާ ނިމުމުން، ބައްޕަގެ މޫނުމައްޗަށް ވެރިވީ ލުއިލުއި ހިނިތުން ވުމެކެވެ. ”ހިނގާބަލަ ބައްޕަޔާއެކީ ބޭރަށް ނިކުމެލަން. މިތާ ދެމީހުން ވާހަކަދައްކަން ތިއްބާ މަންމައަށް ފެނުނަސް ދެމީހުންގެ ވާހަކައަށް ހުރަސްއަޅަން އަތުވެދާނެ.“ އެހެން ބުނުމާއިއެކު، ސާއިދުގެ ބައްޕަ އެއްލޯ މަރާލިއެވެ. ސާއިދު ހިނިތުންވެލުމާއިއެކު، އިސްދަށަށް ޖަހާލިއެވެ.

ދެބަފައިން ގެއިން ބޭރަށް ނިކުމެގެން ހިނގާލާފައި ދިޔައީ ރަށުގެ ބަނދަރާއި ދިމާއަށެވެ. އޭރު ގަޑިން އެގާރަ ޖަހައިފިއެވެ. ދެބަފައިން ގޮސް އިށީންދެލީ ބަނދަރުގައި ހަދާފައި ހުންނަ ޕާކުގައި ހުރި ގޮނޑިއެއްގައެވެ. ތަންކޮޅެއް ދަންވަޤުތެއްކަމުން، މާގިނަ މީހުންނެއްވެސް އެސަރަހައްދަކު ނެތެވެ. އެހެންކަމުން ދެބަފައިންނަށް އެމީހުން ދައްކަން ބޭނުންވާ ވާހަކަ މިނިވަންކަމާއިއެކީ ދައްކާލުމުގެ ފުރުޞަތު ފަހިވެފައި އޮތެވެ. އެހެންނަމަވެސް ސާއިދުގެ ހިތުތެރޭގައި ޒާތެއްގެ ކަންބޮޑުވުމެއް އުފެދިފައި އޮތެވެ. އެހެނީ މިކަހަލަ ވަޤުތެއްގައި ގެއިން ބޭރަށް އަންނަން ޚުދު އޭނާގެ ބައްޕަ ބުނުމަކީ އާދައިގެ ކަމެއް ނޫންކަން ސާއިދުއަށް އިހުސާސް ކުރެވުނެވެ. ޕާކުގެ ގޮނޑީގައި އިށީނުމަށްފަހުވެސް ދެބަފައިންކުރެ އެކަކުވެސް ދުލުން ބަހެއް ބޭރުނުކޮށް އެތަން މިތަނަށް ބަލަން އިނީއެވެ. ސާއިދުގެ ކެތްތެރިކަން ކުޑަވެފައިވީ ކަހަލައެވެ. އެހެންނަމަވެސް ބައްޕައާއި ވާހަކަ ދައްކަން ފަށާނީ ކޮން މަޢުލޫއަކަށްބާއޭ ވިސްނަވިސްނާ ސާއިދުއަށް އިނދެވުނީއެވެ. އެންމެފަހުން ހިތްވަރު ކޮށްލާފައި ސުވާލުކުރަން ގަސްތު ކުރިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ސާއިދުއަށް އިތުރު އެއްޗެއް ނުބުނެވި އުޅެނިކޮށް، ބައްޕަ ސާއިދުއަށް ގޮވާލިއެވެ. ސާއިދު ވަރަށް ސަމާލުކަން ދިނުމާއިއެކު ބައްޕައާއި ދިމާއަށް އޭނާގެ ހަށިގަނޑު ކުޑަކޮށް އަނބުރާލިއެވެ. ކިޔަމަންތެރި ދަރިއެއް ފަދައިންނެވެ. ”ބައްޕަ މިރޭ މިތަނަށް ދަރިފުޅު ގޮވައިގެން މިއައީ ވަރަށް މުހިންމު ވާހަކައެއް ދައްކަން. އަހަރުމެން ދެބަފައިންނަކީ ދަރިފުޅިގެ ވަރަށް ތުއްތުއިރުއްސުރެވެސް ވަރަށް ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނަ ދެބަފައިން. ބުނެ އުޅޭނު، ބައްޕަގެ ފައިވާން ދަރިފުޅަށް ހެޔޮވަރުވާ ހިސާބުން އެއީ ދެ ރަޙުމަތްތެރިންނޭ. އެހެންވީމަ ބައްޕަ ކުރާ އެއްވެސް ސުވާލަކަށް އެއްވެސް ޖެހިލިމެއްނެތި ދަރިފުޅުގެ ފަރާތުން ޖަވާބު ލިބޭނެކަމަށް ބައްޕަ އުންމީދުކުރަން.“ ސާއިދު ބައްޕަގެ ފުރަތަމަ ވާހަކައިންވެސް އޭނާގެ ކަންބޮޑުވުން އިތުރުކުރުވިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެކަމަށް އިޖާބަ ދިނުމުގެ ގޮތުން ސާއިދު މަޑުމަޑުން އާނއެކޭ ބުނުމާއިއެކު ބޯ ޖަހާލިއެވެ. ”ދަރިފުޅު މިހާރު ތިހުރީ ޒަވާޖީ ޙަޔާތެއް ފަށަން ވިސްނާ ޢުމުރުފުރާޔަށް އަޅާފަ. ޙަޔާތަށް ގެންނަން އިޚްތިޔާރުކުރާނެ ބައިވެރިޔަކާމެދު ވިސްނާ ހިސާބަށްވެސް ގޮއްސަ. އެހެންވީމަ ދަރިފުޅުގެ ވިސްނުމުގަވެސް އެފަދަ ޚިޔާލެއް އެއްވެސް ކުއްޖަކާމެދު އުފެދިފަ އޮތުމަކީ ބައްޕަ އެއްގޮތަކަށްވެސް ހައިރާންވާނެ ކަމެއް ނޫން.“ ބައްޕަގެ ވާހަކަ ވަކި ހިސާބަކަށް ދިޔުމުން، ސާއިދުއަށް އިސްދަށަށް ޖަހާލެވުނެވެ. އަނެއްކާ ސާރާއާއިމެދު ސާއިދު ވިސްނާގޮތް ބައްޕައަށް އެނގުނީބާއޭ ހިތަށް އެރިއެވެ. އެފަދަ ކުއްޖަކާ ގުޅެން ބައްޕަ ރުހޭނެބާއޭވެސް ވިސްނެން ފެށުނެވެ. އެހެނީ، ސާރާއަކީ އޭނާގެ ބޮޑާކަމަށް މުޅި ރަށުގައިވެސް މަޝްހޫރު ވެފައިވާ ކުއްޖެކެވެ. ޢާއިލާގެ ހަސަބާއި ނަސަބު، ސާއިދުގެ ޢާއިލާއާއި އަރާ، އަރަފޯދިގެން ނުވާކަމަށް ޚުދު ސާއިދުގެ މައިންބަފައިންގެ ދުލުންވެސް ބުނެފައިވާ ކުއްޖެކެވެ. ”ބައްޕަ އަސްލު ދައްކަން ތިއުޅޭ ވާހަކައެއް އަހަރެންނަކަށް ނުވިސްނުނު.“ ކަންބޮޑުވެފައި އިނދެ ސާއިދު ބުނެލިއެވެ. ސާއިދުގެ ބައްޕަ މަޑުމަޑުން ބަލައިލުމާއެކު ހީނލިއެވެ. ސާއިދު ކަންބޮޑުވެފައި އިން މިންވަރު ފެނިފައެވެ. ”ބައްޕަ ދައްކަން މިއުޅެނީ، ސާރާގެ ވާހަކަ.“ ސާއިދު ދިޔައީ ސިއްސައިގެންނެވެ. އަދި ކުއްލިއަކަށް ބައްޕަޢާއި ދިމާއަށް ބަލައިލެވުނެވެ. އޭރު ބައްޕަ އިނީ ސާއިދުއާއި ދިމާއަށް ބަލަހައްޓައިގެންނެވެ. އެ ޖުމުލަ ބުނުމުން ސާއިދު ޙަރަކާތް ކުރަނީ ކިހިނެއްތޯ ބެލުމުގެ ބޭނުމުގައި ކަހަލަ ގޮތަކަށެވެ. ”ސާއިދުގެ ޙަރަކާތުން ބައްޕައަށް ޔަޤީންވެއްޖެ ބައްޕަ ހީކުރި ހީކުރުން އެއީ ތެދެއްކަން.“

އެހުރިހާ ވާހަކައެއް ދައްކަމުން ގެންދިޔައިރުވެސް ބައްޕަގެ ފަރާތުން ނުރުހުމުގެ އެއްވެސް ކުލަވަރެއް ސާއިދުއަކަށް ނުފެނެއެވެ. އެހިނދު، ބައްޕަ ދައްކަން އެއުޅޭ ވާހަކައަކީ އެއްވެސް ޙާލެއްގައި ނުރުހިގެން ދައްކަން އުޅޭ ވާހަކައެއް ނޫންކަން ސާއިދުއަށް ޔަޤީންވިއެވެ. ”ސާރާގެ ވާހަކައޭ؟“ ހައިރާން ވެފައިވާ ކަހަލަގޮތަކަށް ސާއިދު ސުވާލުކޮށްލިއެވެ. މިފަހަރުވެސް ބައްޕަ ދިނީ ލުއިލުއި ހިނިތުންވުމެކެވެ. ”އާން، ބައްޕައަށް އެނގޭ ސާއިދު މިކަމަށް އެއްބަހެއް ނުވާނެކަން. އެކަމަކު ބައްޕަ މިވާހަކަ މިދައްކަނީ އެކަމާ ގުޅުންހުރި ބައެއް ކަންކަން ބައްޕައަށް އެނގި ސާބިތުވެގެން.“ ކަންބޮޑުވެފައިވާ ނަޒަރަކުން ސާއިދު އޭނާގެ ބައްޕައާއި ދިމާއަށް ބަލައިލިއެވެ. ”ދަރިފުޅަށް ބައްޕަ ނުފެނި ހުރެދާނެ. އެކަމަކު މިރޭ އޮތް ކައިވެނީގެ ޙަފްލާއަށް ބައްޕަވެސް ދިޔައިން. އެތަނުގަ ހިނގި ޙާދިސާ ބައްޕަވެސް ލޮލުން ދުށިން.“ އެވަޤުތު ސާއިދު އިސްދަށަށް ޖަހާލިއެވެ. ”ބައްޕާ، އެކަން އެހެން ވެގެން ދިޔައީ އަހަރެންގެ އެއްވެސް މައްސަލައެއް އޮވެގެންނެއް ނޫން.“ ”ބައްޕައަށް އެނގޭ. މައްސަލަ އުފެއްދީ ސާރާކަންވެސް ބައްޕައަށް އެނގޭ.“ ސާއިދު ބައްޕަގެ ވާހަކަ އެހާ ހިސާބަށް ދިޔުމުން ސާއިދުއަށް ކެތް ނުވެގެން އަނެއްކާވެސް ވާހަކަ ދައްކަން ފެށުނެއެވެ. ”ދެން އެހެންވިއްޔާ އަހަރެންނާ ސާރާޔާ ގުޅުވައިގެން އަސްލު ކޮންކަހަލަ ގޮތަކަށް ބައްޕަ ތި ވިސްނަނީ؟“ އެވަޤުތު ބައްޕަ ވަރަށް ހަމަޖެހިލާފައި ސާއިދުއާއި ދިމާއަށް ވަރަށް ރަނގަޅަށް އެނބުރިލިއެވެ. އަދި ހަމަޖެހިލާފައި ވާހަކަ ދައްކަން ފެށިއެވެ. ”ބައްޕަ ދެންމެގަ މިބުނީ ކަމުގެ ޙަޤީޤަތް އޮތްގޮތުގެ ވާހަކަ. އެކަމަކު ސާއިދުގެ ބައްޕަގެ ހައިސިއްޔަތުން ބަލާއިރު، އެކަމުގަ ސާއިދުގެ މައްސަލަ އޮތްކަމަށް ބައްޕައަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ.“ ސާއިދު ދެއަތް ދެއަތަށް ފޮޅުވާލުމާއިއެކު ސުވާލުން ފުރިގެންވާ ނަޒަރަކުން އޭނާގެ ބައްޕައާއި ދިމާއަށް ބަލައިލިއެވެ. އެބަލައިލުމަށް އިޖާބަދެމުން ބައްޕަ އަނެއްކާވެސް އޭނާގެ ވާހަކަ ކުރިޔަށް ގެންދިޔައެވެ. ”ބައްޕައަށް ސާއިދުގެ ހަރަކާތްތައް ހުރިގޮތް ވަރަށް ރަނގަޅަށް އެނގުނު. އެހެންވެގެން ބައްޕަ އެންމެ ފުރަތަމަވެސް ސާރާގެ ނަމުން ވާހަކަ މިފެށީވެސް.“ އެހެން ބުނުމާއިއެކު ކުޑައިރުކޮޅަކު ބައްޕަ ހަނު އިނެވެ. ސާއިދުވެސް އިތުރު އެއްޗެކޭ ބުނާކަށް ގަސްތެއް ނުކުރިއެވެ. އެހެނީ ބައްޕަގެ ވާހަކަ ނުނިމޭކަން ސާއިދުއަށް އެނގުނެވެ. އަދި ދެން ބުނާނެ އެއްޗެއްގެ އިންތިޒާރުގައި އިންކަހަލަ ގޮތަކަށް ބައްޕައާއި ދިމާއަށް ބަލަހައްޓައިގެން ސާއިދު އިނީއެވެ.  ”ދަރިފުޅުގެ ހިތުގަ ސާރާއަށްޓަކާ އޮތީ ކޮންކަހަލަ އިހުސާސެއްކަން ބައްޕައަށް ވަރަށް ރަނގަޅަށް އެނގުނު. އިހުތިރާމް، ކަމޭހިތުން، އޯގާތެރިކަން…. ލޯބި“ ބައްޕަގެ ދުލުން އެންމެފަހުން ބުނި ލަފްޒު އަޑުއިވުމާއިއެކީ، ސާއިދުއަށް އިސްދަށަށް ޖަހާލެވުނެވެ. އެވަޤުތު ސާއިދުގެ ފެންކަޅިވެފައިވާ ދެލޯ ބައްޕައަށް ފެނުނެވެ. އެހެންކަމުން ވަރަށް އޯގާތެރިކަމާއިއެކީ ސާއިދުގެ ކޮނޑުގައި ބައްޕަގެ އަތް ބާއްވާލިއެވެ. ”ދަރިފުޅާ، ލޯބީގެ އިހުސާސްއަކީ ވަރަށް ހިތްގައިމު އެއްޗެއް. އަދި ހަމަ އެހާމެ ހިތްދަތިވެސް ކުރުވާ އެއްޗެއް. ޚުދު ބައްޕައަކީވެސް އޭގެ ހިތި އިހުސާސް ކޮށްފަ ހުރި މީހެއް. ބައްޕަގެ ޙަޔާތަށް ދަރިފުޅުގެ މަންމަ ނައިނަމަ ބައްޕަ މިހެން ސަލާމަތުންވެސް ނުހުންނާނެ ހިސާބަށް ކަންތައް ދިޔަ.“ ހައިރާންވެފައިވާ ނަޒަރަކުން ސާއިދުއަށް އޭނާގެ ބައްޕައާއި ދިމާއަށް ބަލައިލެވުނެވެ. ”ބައްޕަ އެންމެ ފުރަތަމަ ލޯބިވީ މަންމަދެކެއެއް ނޫންތަ؟“ ”އާން.“ އިސްދަށަށް ޖަހާލަމުން ސާއިދުގެ ސުވާލަށް ބައްޕަ ޖަވާބު ދިނެވެ. ”އެއީ މިރަށު ކުއްޖެއް ނޫން. މި އަތޮޅު ކުއްޖެއް. މިރަށު ސްކޫލަށް ކިޔަވަން އައި ކުއްޖެއް. ބައްޕަޔާ އެއް ކްލާހެއްގަ އުޅުނީ. އޭރުގަ ރާއްޖެތެރޭގެ ގިނަ ރަށްރަށުގަ ސްކޫލް ނުހުންނާތީ، އެހެން ރަށްރަށުގެ ކުދިންވެސް މިރަށަށް އާދޭ. ކިޔަވައިދެނީ ގްރޭޑް ހަތަކާ ހަމަޔަށް ވިޔަސް ކިޔެވުނު ވަރެއް އޮންނާނެތާ ދޯ. އޭރުގަ އެއީ އެންމެ މަތީ ތަޢުލީމު.“ ބައްޕަގެ ވާހަކައަށް ސާއިދު ޝަޢުޤުވެރި ވިއެވެ. އެވަޤުތު ބައްޕަ އަސްލު ދައްކަން ބޭނުންވި ވާހަކަ ސާއިދު ހަނދާން ނެތުނު ކަހަލައެވެ. އެހެނީ އެހިސާބުން ފެށިގެން ސާއިދު ސުވާލުކުރަންފެށީ، އޭނާގެ ބައްޕަގެ ލޯބީގެ ފަސާނާއާއި ބެހޭގޮތުންނެވެ. ”ދެން ކީއްވެ ބައްޕަ އެކުއްޖާޔާ ކައިވެނި ނުކުރީ؟ އޭނަ މިހާރު ކޮބާ؟“ ސާއިދުގެ ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބުދޭން ބައްޕަ ތައްޔާރުވެލިއެވެ. ”ބައްޕަ މިރޭ ދަރިފުޅު ގޮވައިގެން މިތަނަށް މިއައީވެސް ގޭތެރޭގަ އެވާހަކަ ދައްކަން ބޭނުން ނުވީމަ. އެއީ މި ދަނޑިވަޅަށް ބަލާނަމަ ދަރިފުޅަށް އެނގުން މުހިންމު ވާހަކަތަކެއް ކަމަށް ބައްޕައަށް ފެންނާތީ.  ބައްޕަ ކޮށްފަހުރި ހިތި ތަޖުރިބާޔާ އުފުލި ވޭން ދަރިފުޅަށް އުފުލަން ޖެހިދާނެ ކަމުގެ ބިރުވެސް ހިތުތެރޭގަ އުފެދުނީމަ. ލޯބީގެ މައިދާނުގަ، ދެވަނަ ޙަސަން ވަހީދެއް އުފަންވެދާނެތީ އެކަމުގެ ބިރަށް.“ ސާއިދު ބައްޕަގެ ވާހަކައަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ޝައުގުވެރި ވެފައި އިންކަން ބައްޕައަށް އެނގުނެވެ. ”އޭނަ ކިޔަވަން ހުރީ ސާރާގެ މާމަޔާ ކާފަގެ ބެލުމުގެ ދަށުގަ. އެއީ ރަށުގެ ފޯރުންތެރިކަންހުރި ޤަދަރުވެރިން ވީމަ، ރަށުން ބޭރުން އަންނަ ވަރަށް ގިނަކުދިން އެގޭގަ ބަހައްޓާނެ. އޭނައަކީވެސް އެރަށުގެ ކަތީބުގެ ދަރިއެއް. އެހެންވީމަ އެއީވެސް ގިންތީގެ ގޮތުންނާ ފަންތީގެ ގޮތުން މަތީ މީހުން.“ ބައްޕަގެ ވާހަކަ އެހިސާބަށް ދިޔުމުން ސާއިދުގެ ހިތުގައި ސުވާލެއް އުފެދުނެވެ. ”ސާރާގެ މަންމައަކީވެސް މިރަށު މީހެއް ނޫނެއްނު. އެއީ މިތާ ކައިރި ރަށެއްގެ ކަތީބެއްގެ ދަރިއެކޭ ބުނޭ ދޯ؟ އަނެއްކާ…؟“ އެވަޤުތު ސާއިދުގެ ބައްޕަ ވަރަށް މަޑުމައިތިރިކަމާއިއެކީ ސާއިދުއާއި ދިމާއަށް ބަލައިލިއެވެ. އެބަލައިލުމުން ސާއިދު ކުރި ސުވާލަށް ޖަވާބުވެސް ލިބުނު ކަހަލައެވެ. ”ބައްޕާ؟“ ސުވާލުން ފުރިގެންވާ ރާގަކަށް ސާއިދު އޭނާގެ ބައްޕައަށް ގޮވާލިއެވެ. ”އާން، ދަރިފުޅަށް ތި ހީވީ ރަނގަޅަށް. އެއީ ސާރާގެ މަންމަ.“

• ނުނިމޭ –