މިއަދު ހަމަ ޙަޤީޤަތުގައިވެސް އަހަރެން މިހުރީ ހަދާނެގޮތް ހުސްވެފައެވެ. އަހަރެންގެ  ކުރިމަތީގައި މަންމަ އޮވެގެން ފަރުވާއެއްނެތި ނިމިގެން ދާތަން ދެކެން އަހަރެންނަށް ކެތްވާނީ ކިހިނަކުން ހެއްޔެވެ؟ އަހަރެން މިވާހަކަތައް ކޮއްކޮމެންނާއި ހިއްޞާ ކުރާނީވެސް ކިހިނަކުން ހެއްޔެވެ؟ މިފަދަ އެތައް ޚިޔާލުތަކަށް ގެނބިގެން ހުރެ، އަހަރެން ގެއަށް ދިޔައީމެވެ.  ގެއަށް ވަދެ  ކޮއްކޮމެން ފެނޭތޯ ދެކޮޅު ހޯދާލީމެވެ. އެހެނަސް އެކުދިން ފެންނާކަށް ނެތެވެ. އެކުދިން ކޮބައިތޯ ބަލައިލަން އަހަރެން ބޭނުންނުވި ކަހަލައެވެ. އެހެނީ، އެވަޤުތު އަހަރެން އަވަސްވެގަތީ މަންމައާއި ހަމައަށް ދިޔުމަށެވެ. އަހަރެން ގޮސް މަންމަގެ ކޮޓަރިއަށް ވަނީމެވެ. ކޮއްކޮމެން ތިބީ މަންމައަށް އެއްޗެއް ކާން ދޭށެވެ. މަންމަ ފެނުމާއިއެކު ދުވެފައި ކަހަލަ ގޮތަކަށް ގޮސް މަންމަގެ ގައިގާ ބާރަށް ބައްދާލެވުނެވެ. މަންމައަށް ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް އުނދަގޫވެސް ވިއެވެ. އެކަމަށް މަޢާފަށް އެދެމުން އަހަރެން މަޑުމަޑުން ފަހަތަށް ޖެހިލީމެވެ. ކޮއްކޮމެން ތިބީ ހައިރާން ވެފައެވެ. އެހެނީ އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުބުނެ އަހަރެންގެ ހަރަކާތަށް ބަލަމުން ގެންދިޔައެވެ. އެންމެފަހުން ޖުވޭދާއަށް ކެތްނުވެގެން އަހަރެންނަށް ގޮވާލިއެވެ. ”ދޮންބޭ! ކިހިނެއް ވެގެން ތިއުޅެނީ؟“ އެކުދިންނަށް އަހަރެންގެ ޙާލަތު ނުވިސްނުނެއް ކަމަކު، މަންމަ އެކަން ދެނެގެންފިކަން އަހަރެންނަށް އެނގުނެވެ. އެހެނީ ޖުވޭދާގެ ސުވާލަށް ޖަވާބުވެސް ދިނީ ޚުދު މަންމައެވެ. ”ދޮންބެ މަންމަޔާ އަނގައިން ނުބުނާތާ ތަންކޮޅެއް ގިނައިރުވީމަ ކަންނޭންގެ. ދަރިފުޅު ބުނީމެއްނު ދޮންބެ ކުރިންވެސް މަންމަ ކައިރިޔަށް އައޭ ދޯ. އެކަމަކު އޭރުވެސް މަންމައަށް އޮތީ ނިދިފައެއްނު.“ މަންމަ އެހެން ބުނުމާއިއެކު އަހަރެންނާއި ދިމާއަށް ބަލައިލިއެވެ. އެއަށްފަހު އަހަރެންވެސް އިތުރު އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުބުނަމެވެ. މަޑުމަޑުން އިސްދަށަށް ޖަހާލީއެވެ. ކޮއްކޮމެން ދަންދެން މަޑުމަޑުން އިސްދަށަށް ޖަހައިގެން އިނީއެވެ. އޭރުވެސް އަހަރެންގެ ވިސްނަމުން ގެންދިޔައީ، މަންމައަށް ދެވެންއޮތް ފަރުވާއެއް ދިނުމަށް ކުރެވެން އޮތް ހުރިހާ ކަމެއް ކުރުމަށެވެ. އިތުރު ޑޮކްޓަރުންނަށް މަންމަ ދައްކައިގެންވެސް މިނޫންގޮތެއް އޮތްތޯ ބަލަން  ޖެހޭނެކަމަށް އަހަރެންގެ ހިތް ބުނަމުން ގެންދިޔައެވެ.

ކޮއްކޮމެން ނިކުމެގެންދިޔަ ދިމާއަށް ބަލަހައްޓައިގެން އަހަރެން އިނީ ފެންކަޅިވެފައިވާ ޙާލުގައެވެ. އެމަންޒަރު މަންމައަށް ފެނިދާނެތީވެސް މެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެމީހުން ދިޔުމާއިއެކީ، މަންމަ އަހަރެންނަށް ގޮވާލިއެވެ. އޭރުވެސް މަންމަގެ ޙާލަތު ވަރަށް ގޯސްކަން އަހަރެންނަށް އެނގެއެވެ. މިހާރު މަންމަގެ ހަށިގަނޑުން ހުންވެސް އެއްކޮން ފިލައިގެން ނުދެއެވެ. ”ދަރިފުޅާ ޖުނޭދު، މަންމަގެ ޓެސްޓުތައް ލިބިއްޖެ ދޯ؟ ދަރިފުޅު މަންމަ ކައިރިޔަށް އައިގޮތުން މަންމައަށް އެނގިއްޖެ.“ އަހަރެންގެ ލޮލުން ހިފެހެއްޓުމެއްނެތި ކަރުނަ އޮހެން ފެށިއެވެ. ދުލުން ބަހެއް ބޭރުކުރުމަކީ އަހަރެންނަށް އުނދަގޫ ކަމަކަށް ވިއެވެ. ”ދަރިފުޅާ.“ އަހަރެންގެ ފަރާތުން ޖަވާބެއް ނުލިބުމުން،  ވަރަށް އޯގާތެރި ގޮތަކަށް މަންމަ އަހަރެންނަށް ގޮވާލިއެވެ. އަހަރެން އިސް އުފުލާ މަންމައާއި ދިމާއަށް ބަލައިލީމެވެ. އަދި މަޑުމަޑުން މަންމަގެ ގައިގާ ބައްދާލީމެވެ. ”މަންމާ، އަހަރެން ބޭނުން މަންމައަށް ރަނގަޅު ފަރުވާއެއް ލިބޭނެގޮތެއް ހޯދަން. އެކަމަކު…“ އެވަޤުތު އަހަރެންގެ ކޮނޑުމަތީގައި އަތް އަޅުވާލާފައި މަންމަ ތެދުވެލަން މަސައްކަތް ކުރިއެވެ. އަހަރެންގެ އެހީތެރިކަމާއިއެކު، މަންމަ ކޮޅަށް ނެގީމެވެ. އަހަރެންގެ ކޮނޑުގައި ބޯ އަޅާލައިގެން އިރުކޮޅަކު މަންމަ އިނެވެ. އޭރުވެސް ވަރުބަލިކަމުން މައިނޭވާ ލެވެއެވެ. ”މަންމަ މިހެން އޮންނާނީ ކިހާ ދުވަހަކު؟ މިހާރު ވަރުބަލި ވެއްޖެ؟ އަހަރެންގެ އެތެރެހައްޓަށް ވާ އުނދަގޫ ބުނެދޭންވެސް ނޭންގެ.“ ވަރަށް ބޮޑަށް ކުކުރަމުން ކަހަލަ ގޮތަކަށް މަންމަ ވާހަކަ ދައްކަމުން ގެންދިޔައެވެ. ”މަންމަ ދެން އޮށޯވެލާ. މާގިނައިރު ކޮޅަށް އިނީމަ އިތުރަށް ވަރުބަލި ވާނީ. މާދަމާ ޑޮކްޓަރަށް ދަމާހިނގާ ދޯ.“ އަހަރެން ވަރަށް އޯގާތެރިކަމާއެކީ ބުނެލީމެވެ. ”އާން. ދެން ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކުން ނޫން އެހެން ގޮތެއްވެސް ނެތްތާ ދޯ. އެކަމަކު ދެއްކިޔަސް ވަކި ކުރާނެ ކަމެއްވެސް ނެތެއްނު. މަންމަޔަކަށް ހިއެއްނުވޭ ދެން މަންމަ އަލުން ރަނގަޅުވެގެން އެހެން މީހުންފަދައިން އާދައިގެ ދިރިއުޅުމެއް އުޅެވޭނެ ހެނެއް.“ މަންމަގެ ދުލުން ނިކުތް އެންމެ ފަހު ޖުމުލަ ބުނެ ނިމުނު ވަޤުތު ފަހަތުން ޖުމާނާ ވަރަށް ބާރަށް މަންމައަށް ގޮވާލިއެވެ. ”މަންމާ، ކޮންކަހަލަ ވާހަކައެއްތަ ތި ދައްކަނީ؟ ރަނގަޅަށް ފަރުވާ ކުރެވުނީމަ މަންމަ ރަނގަޅުވާނެޔޭ.“ އެހެން ބުނަމުން ޖުމާނާ އައިސް މަންމަ ކައިރީގައި އިށީންދެލިއެވެ. ޖުމާނާގެ ވާހަކައަށް އެއްބަސް ވުމުގެ ގޮތުން އަހަރެންވެސް ބޯ ޖަހާލީމެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެއީ ވާނެކަމެއް ނޫންކަން އަހަރެންނަށް އެނގެއެވެ. ”ދޮންބޭ، މާދަމާ މަންމަ ޑޮކްޓަރަށް ދައްކަން ގެންދާއިރު އަހަރެންވެސް ދާނަން އިނގޭ. އަހަރެން ގެންދާނަން ދޯ.“ އިލްތިމާސް ކުރާކަހަލަ ގޮތަކަށް ޖުމާނާ ބުނެލިއެވެ. ކުޑަ އިރުކޮޅަކު ވިސްނާލަން އިނދެފައި އަހަރެންވެސް އެކަމަށް އެއްބަސްވުމުގެ ގޮތުން ބޯ ޖަހާލީމެވެ. ކޮންމެ ގޮތެއްވިޔަސް މަންމަގެ ބަލީގެ ޙަޤީޤަތް އެނގުމުގެ ޙައްޤު އެދެކުދިންނަށްވެސް އެބައޮތެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެކަން އެކުދިންނަށް ބުނެދޭނެ ގޮތެއް އަހަރެންނަކަށް ނޭންގުނެވެ. އެހާ ހިތްވަރެއްވެސް އަހަރެންގެ ކިބަޔަކު ނެތެވެ. ޖުމާނާގެ އެދުމަށް އަހަރެން އެއްބަސްވި ސަބަބަކީ އެއީއެވެ. މަންމަގެ ބައްޔާއި ގުޅޭގޮތުން، ކޮންމެވެސް ގޮތަކުން ޖުމާނާއާއި ވާހަކަ ދައްކަން މަގެއް ފަހި ކުރުމުގެ ގޮތުންނެވެ.

ކުޑައިރުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި މަންމައަށް ނިދިއްޖެއެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެމެން ދެބެންވެސް ކޮޓަރިން ބޭރަށް ނިކުމެލީމެވެ. އޭރު އަހަރެން ވިސްނަމުން ގެންދިޔައީ ވީހާވެސް އަވަހަކަށް މަންމަގެ ބަލީގެ މަޢުލޫމާތު ކޮއްކޮމެންނަށް ދިނުމަށެވެ. އެގޮތުން އަހަރެން މަޑުމަޑުން ކޮއްކޮމެންނަށް ގޮވާލުމާއިއެކު ގޮސް އެކުދިންގެ ކޮޓަރިއަށް ވަނީމެވެ. ދެކުދިންވެސް އަހަރެންގެ ފަހަތުން އައިސް ކޮޓަރިއަށް ވަނެވެ. ދެކުދިންކުރެ އެއްކުއްޖަކުވެސް އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުބުނެ އަހަރެންނާއި ދިމާއަށް ބަލަހައްޓައިގެން ތިއްބެވެ. ސުވާލުން ފުރިގެންވާ ނަޒަރަކުންނެވެ. ދެކުދިން އިށީނުމަށް އަހަރެން ޢިޝާރާތް ކޮށްލީމެވެ. އޭރުވެސް އެކުދިން ތިބީ، އަހަރެންނާއި ދިމާއަށް ބަލަހައްޓައިގެންނެވެ. ”ދޮންބޭ! އަނެއްކާ ކިހިނެއްތަވީ؟ ކޮންކަހަލަ ވާހަކައެއް ދައްކަންވެގެން އަހަރުމެން ކޮޓަރިއަށް ތި ގެނައީ؟ ބައްޕަވެސް ގެއަކު ނެތެއްނު. އެހެންވީމަ ބޭރުގަ ސިޓިންރޫމުގަ ތިބެގެންވެސް ވާހަކަ ދެއްކޭނެއެއްނު.“ ޖުމާނާ ބުނެލިއެވެ. އެކަމަށް ޖުވޭދާވެސް އެއްބަސް ވެލިއެވެ. ”އާން. އެކަމަކު ދޮންބެ ބޭނުންވަނީ މިތަނުގަ ތިބެގެން ވާހަކަދައްކަން. ބައްޕަ ހަމަ ކުއްލިޔަކަށްވެސް އައިސް ވަދެދާނެ. ނޭންގޭނެ ކިތައް މީހުންކަމެއް ގޮވައިގެން އަންނާނީ. އެހެންނޫނަސް ދޮންބެ ބޭނުމެއްނޫން މަންމަޔާ ގުޅިފައޮތް އެއްވެސް ވާހަކައެއް މިހާރު ބައްޕަޔާ ހިއްސާކުރާކަށް.“ ދެކުދިންނަށް ލިބިފައިވާ ހައިރާންކަން އިތުރުވެގެން ދިޔަކަން އަހަރެންނަށް ފާހަގަވިއެވެ. ”ދެން ތިބުނަންއުޅޭ ވާހަކައެއް އަވަހަށް ބުނެބަލަ ދޮންބޭ.“ ޖުވޭދާގެ ކެތްތެރިކަން ކުޑަވެފައި އިންކަހަލައެވެ. ”ދޮންބެ މިވާހަކަތައް ތިކުދިންނާ ހިއްސާކުރަން ބޭނުންވިޔަސް ވާހަކަ ފަށާނެ ގޮތެއް ނޫނީ ބުނެދޭނެ ގޮތެއް ނޭންގިގެން މިއުޅެނީ. އަނެއްކާ އަސްލު ތީ ވަރަށް ކުޑަކުދިން.“ އަހަރެން އެހެން ބުނުމުން ޖުމާނާ ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ހިތްހަމަ ނުޖެހުނުކަން އަހަރެންނަށް އެނގުނެވެ. ”ދޮންބެ ދެން ތި ދައްކަނީ ކޮންކަހަލަ ވާހަކައެއް؟ އާން، އަހަރުމެންނަކީ ޢުމުރުން ދޮށީ ބައެކޭ ނުބުނަން. އެކަމަކު ދިރިއުޅުމުގެ ޙާލަތު އޮތީ ނުވާ ޢުމުރުގަ ބޮޑުވާން މަޖުބޫރު ކުރުވާފަ. އެހެންވީމަ ދޮންބެ އެއްވެސް ޖެހިލުމެއްނެތި ބުނަން ބޭނުންވާ ވާހަކަ ބުނެލަބަލަ.“ ޖުމާނާގެ ޖުމުލަ ނިމެންވާއިރަށް ޖުވޭދާ ސުވާލު ކޮށްލިއެވެ. ”ދޮންބެ ބުނަންތިއުޅެނީ މަންމަޔާ ގުޅިފައޮތް ވާހަކައެއްތަ؟ ވަރަށްބޮޑަށް ސޮރީ އިނގޭ. އެކަމަކު މިއަދު އަހަރުމެން ކައިރީގަ ދޮންބެ ހުއްޓާ ދޮންބެ ފޯނަށް އައި މެސެޖު ބަލަނިކޮން އަހަރެން ކޮންމެސް ވަރަކަށް ބަލައިލިން. މަންމަގެ ރިޕޯޓް ނިމުނު ވާހަކައެއްނު އޭގަ އޮތީ ދޯ. އެވާހަކަދޯ ބުނަން ތިއުޅެނީ؟“ އަހަރެންނަށް ސިއްސައިގެން ގޮސް ޖުވޭދާއާއި ދިމާއަށް ބަލައިލެވުނެވެ. އަހަރެންނަކަށް ބުނާނެ އެއްޗެއް ނޭންގުނެވެ. އެވަޤުތު ޖުމާނާ ކުއްލިޔަކަށް ސުވާލު ކޮށްލިއެވެ. ”ތެދެއް ދޮންބޭ، އެވާހަކަ ބުނަންވެގެންތަ ތިއުޅެނީ؟“ އަހަރެންނަށް އިސްދަށަށް ޖަހާލެވުނެވެ. ލޮލުން ހޯސްލާފައި ކަރުނަ އޮހެން ފެށިއެވެ. އެމަންޒަރު ދެކުދިންނަށް ފެނުނެވެ. އެހިނދު ދެކުދިން އެއްފަހަރާ ކަހަލަ ގޮތަކަށް ދުވެފައި އަހަރެންގެ ކައިރީގައި އައިސް އިށީންދެލިއެވެ. އަދި ވަޤުތުން ސުވާލުކުރަން ފެށިއެވެ. ”މަންމަގެ ބަލިޙާލަތުގައި ބޮޑު މައްސަލައެއް އުޅެފާނެ ކަމަށް އެކުދިންނަށް ޤަބޫލުކުރެވުނެއްކަމަކު، ރިޕޯޓުން އެދައްކާ މައްސަލަ އުޅޭނެކަމަށް އެކުދިން ހުވަފެނުގައިވެސް ނުވިސްނާނެކަން އަހަރެންނަށް އެނގެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް މަންމަގެ ބަލި ކޮއްކޮމެންނަށް ސިއްރުކުރާކަށް އަހަރެން ބޭނުމެއް ނޫނެވެ. ފޮރުވައިގެން ވާނީވެސް ކޮންކަމެއް ހެއްޔެވެ؟ މަންމަގެ ޙަޔާތުގެ އެންމެ ފަހު ދުވަސްކޮޅުގައި އަހަރުމެން ތިންކުދިންގެ ފަރާތުންވެސް ފުރިހަމަ ލޯތްބާއި އަޅާލުން ދެވޭނީ އޭރުން ކަމުގައި އަހަރެންގެ ބުއްދިޔަށް ވިސްނުނެވެ. އެހެންނަމަވެސް އަހަރެންނަކަށް އެކުދިންނަށް އެޚަބަރު ދޭނެހާ ހިތްވަރެއް ނުލިބުނެވެ. އެންމެފަހުން، އަހަރެންގެ ފަރާތުން ޖަވާބެއް ނުލިބުމުން ޖުވޭދާ އަހަރެންގެ ގަމީހުގެ ޖީބަށް އަތްލާ، މަންމަގެ ރިޕޯޓު ނެގިއެވެ. ހަމައެވަޤުތު ޖުމާނާ އެރިޕޯޓު ޖުވޭދާ އަތުން ދަމައިގަތެވެ. އޭރުވެސް އަހަރެންނަށް އިނދެވުނީ އިސްދަށަށް ޖަހައިގެންނެވެ. ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ގިސްލެވިލެވިއެވެ.

ރިޕޯޓު ހުޅުވާލުމާއިއެކު ވަރަށް ރަނގަޅަށް ޖުމާނާ އެރިޕޯޓަށް ބަލައިލުމާއިއެކު، ބާރަށް ރޮއެގަތެވެ. ”ނޫން، ނުވާނެ އެހެންނެއް. ދޮންބޭ ބުނޭ މި ރިޕޯޓު މިއޮތީ އޮޅިފައޭ. އަހަރެން ޤަބޫލެއް ނުކުރާނަން. އަހަރެންގެ މަންމަ އަހަރުމެން ދޫކޮށްލާފަ ދާތަން ދެކޭކަށް އަހަރެންނަކަށް ކެތެއް ނުވާނެ. ދޮންބޭ.“ އެހެން ބުނުމާއިއެކު ޖުމާނާ އަޑުގެކޮޅަށް ރޮއެގަތެވެ. އަހަރެން ދުވެފައި ކަހަލަ ގޮތަކަށް ގޮސް ޖުމާނާގެ އަނގަމަތީގައި މަޑުމަޑުން އަތް އަޅާލީމެވެ. އަދި އަޑުމަޑު ކުރުމަށް އެދެމުން ގެންދިޔައީމެވެ. އޭރުވެސް ޖުވޭދާ ހުރީ އެވަނީ ކީއްކަމެއް ނޭންގޭ ކަހަލަ ގޮތަކަށެވެ. އެހެންނަމަވެސް އަހަރެމެން ދެމީހުންގެ ޙަރަކާތްތައް ފެނިފައި އޭނާއަށްވެސް ރޮއުނެވެ. އަދި ވީކީއްތޯ އޮޅުންފިލުވައި ދިނުމަށް އެދި އާދޭސްކުރަމުން ގެންދިޔައެވެ. ”ކޮއްކޯ، އަހަރުމެންގެ މަންމަ.“ އެހެން ބުނުމާއިއެކީ ޖުމާނާ، ޖުވޭދާގެ ގައިގާ ބާރަށް ބައްދާލިއެވެ. ”މަންމަ އެއޮތީ އެއިޑްސްގެ ޝިކާރައަކަށްވެފަ. މަންމަ ދެން މާގިނަދުވަހަކު ދުނިޔެއަކު ނޯންނާނެ.“ ޖުމާނާގެ ދުލުން އެޖުމްލަތައް އަޑުއިވުމާއިއެކު، ޖުވޭދާ ގައިގާ ހުރި ބާރެއްލާފައި ޖުމާނާ ފަހަތަށް ކޮށްޕާލިއެވެ. ”ދޮންތާ،ކީއްވެ ތިހެން ތިބުނީ؟ މަންމައަށް ކީއްވެގެން އެއިޑްސް ޖެހެންވީ؟“ ޖުމާނާ ބުނި ވާހަކަ، ޖުވޭދާ ޤަބޫލުކުރާކަށް ބޭނުމެއް ނުވިއެވެ. ވާނީވެސް އެހެންތާއެވެ. މައެއްގެ ލޯބިން މަޙުރޫމުވާން ބޭނުންވާނީ ކޮން ދަރިއެއް ހެއްޔެވެ؟ ޖުވޭދާގެ ޢުމުރުން އަދި ވީ އެންމެ ސާދަ އަހަރެވެ. މަންމަގެ ލޯތްބާއި އަޅާލުން އިންތިހާއަށް ބޭނުންވާނެ ޢުމުރެކެވެ.

އެވަޤުތު މަންމަ ގޮވާލި އަޑު އިވިއްޖެއެވެ. މަންމަ ގޮވީ ޖުމާނާއަށެވެ. ޖުވޭދާގެ ރުއިމުގެ އަޑު އިވުމުން ދެކުދިންގެ މެދުގައި ދެބަސްވުމެއް ހިނގީ ކަމަށް މަންމައަށް ހީވީއެވެ. މަންމަގެ އަޑު އިވުމާއިއެކު ޖުވޭދާ، މަންމަ އޮތް ކޮޓަރިއާއި ދިމާއަށް ދުއްވައިގަތެވެ. އެވަޤުތު އަހަރެން ބާރަށް ދުވެފައިގޮސް ޖުވޭދާ ހިފެހެއްޓީމެވެ. އޭނާ އެހުރި ޙާލަތުގައި ހުރެ، މަންމަ ކައިރީއަށް ގޮސް އެކަހަލަ ވާހަކައެއް އަހާފާނެކަމުގެ ބިރު އަހަރެންގެ ހިތުތެރޭގައި އުފެދުނީތީއެވެ. އޭރުވެސް ޖުމާނާ ހުރީ ހުރިތަނުގައެވެ. މަންމަ ކައިރިޔަށް ދާން ބޭނުންވިއެއްކަމަކު ދާނެހާ ހިތްވަރު ނެތިފައި ކަހަލަ ގޮތަކަށެވެ. ކޮންމެއަކަސް ޖުވޭދާ ގައިގާ އަހަރެން ހިފެހެއްޓުމުން އޭނާ މަސައްކަތްކުރީ އަހަރެންގެ އަތް ފޮޅުވާލާފައި ނަމަވެސް އަވަހަށް މަންމަ ކައިރިޔަށް ދާށެވެ. އަހަރެން ވަރަށް މަޑުމައިތިރިކޮށް ޖުވޭދާއާއި ވާހަކަ ދެއްކޭތޯ މަސައްކަތް ކުރީމެވެ. ”ކޮއްކޯ އިހަށް މަޑުކޮށްލަބަލަ. މަންމަ ކައިރިޔަށް ގޮއްސަ އެކަހަލަ އެއްވެސް ވާހަކައެއް ނުދައްކައްޗޭ އިނގޭ.“ އަހަރެންގެ ވާހަކަ އަޑުއަހާފައި ޖުވޭދާ ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ނުރުހުންވާގޮތް ވިއެވެ. ”ދޮންބޭ، އަހަރެންނަށް އެނގޭ އަހަރެންނަކީ މިގޭ އެންމެ ކުޑަކުއްޖާކަން. އެކަމަކުވެސް ތިވަރުގެ ވާހަކައެއް މަންމަ ކައިރީގަ ބުނަންނުވާނެކަން އެނގޭވަރަށް އަހަރެން މިހުރީ ބޮޑުވެފަ. ދޮންބެ ކަންބޮޑުނުވޭ. އަހަރެން އެކަހަލަ އެއްވެސް ވާހަކައެއް މަންމަ ކައިރިޔަކު ނުދައްކާނަން. އިންޝާﷲ ނުވެސް ރޯނަން. އެކަމަކު މިވަޤުތު އަހަރެން މަންމަކައިރިޔަށް ގޮސްލަން ބޭނުން. އެންމެ ރަނގަޅުދޯ ދިޔަޔަސް؟“ ލޮލުން ފައިބަމުންދިޔަ ކަރުނަތައް ފޮހެލަމުން ޖުވޭދާ އަހަރެންގެ ކިބައިން ހުއްދައަށް އެދުނެވެ. އަހަރެންވެސް ހިނިތުންވުމާއިއެކު މަޑުމަޑުން ބޯޖަހާލީމެވެ. އެވަޤުތު ޖުމާނާ ކުއްލިޔަކަށް ކޮޅަށް ތެދުވެލާފައި ޖުވޭދާއަށް ގޮވާލިއެވެ. ޖުވޭދާ އެނބުރި ބަލައިލުމުން އޭނާވެސް އެކުގައި ދާނަންކަމަށް ބުނެ، ހިނގައިގަތެވެ. އަހަރެންވެސް މަޑުމަޑުން އެކުދިންގެ ފަހަތުން ހިނގައިގަތީމެވެ.

ތިންބެއިން އެކުގައި ގޮސް މަންމަ އޮތް ކޮޓަރިޔަށް ވަނުމުން މަންމަ ތިންކުދިންނާއި ދިމާއަށް އަތްދިއްކޮށްލިއެވެ. ޖުވޭދާ ދުވެފައިގޮސް މަންމަގެ ކައިރީގައި އިށީނެވެ. އަހަރެންނާއި ޖުމާނާވެސް ފަހަތުން ގޮސް ކައިރިޔަށް ހުއްޓުނީމެވެ. ”ޖުމާނާ ކީއްވެތަ ކޮއްކޮ ރޮއްވަނީ؟ މިހާރު ދެން ޖުމާނާއެއް ނޫންތަ އޭނައަށް އަޅާލަންވެސް ތިހުރީ.“ ވަރަށް ބޮޑަށް ކުކުރަމުން ކަހަލަ ގޮތަކަށް މަންމަ ބުނެލިއެވެ. ”މަންމާ، އަހަރެންނެއް ޖުވޭދާއެއް ނުރޮއްވަމޭ. އެއީ ކޮންމެސް އެހެން ކަމަކާ އޭނަ ކަންތައް ބޮޑުކޮށްގެން އެއުޅެނީ. ދޮންބެ ކައިރީގަ އެރޮނީ.“ ޖުމާނާ އެހެން ބުނުމުން މަންމަ ސުވާލުން ފުރިގެންވާ ނަޒަރަކުން އަހަރެންނާއި ދިމާއަށް ބަލައިލިއެވެ. އެވަޤުތު ޖުމާނާ ބުނި އެއްޗަކަށް އެއްބަސް ވުމުގެ ގޮތުން ޖުވޭދާ ވާހަކަ ދައްކަން ފެށިއެވެ. ”އެއީ ތެދެއް މަންމާ. އަހަރެން ރުއީ ދޮންބެ ކައިރީގަ. ދޮންތަގެ އެއްވެސް މައްސަލައެއް ނެތް.“ އެވަޤުތު މަންމަ މަޑުމަޑުން ޖުވޭދާގެ އަތްމަތީގައި މަންމަގެ އަތް ބާއްވާލިއެވެ. އަދި ކަންކަމާ ގުޅުވައިގެން ބޮޑާ ނުހާކަން އެދުނެވެ. އަހަރެމެންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ޙާލަތު މާގިނަ ކަންކަމަށް އުންމީދުކުރަން ތަންނުދޭ ކަމަށް ބުނެ ޖުވޭދާއަށް ނަސޭހަތްތެރި ވިއެވެ. ”މަންމާ، މަންމަ ކަންބޮޑުނުވޭ، އަހަރެން ދޮންބެއަކަށްވެސް ދޮންތައަކަށްވެސް އުނދަގުލެއް ނުކުރާނަން. އަހަރެން އެދެމީހުންގެ ބަސްވެސް އަހާނަން.“ ޖުވޭދާ އެހެން ބުނުމާއިއެކު މަޑުމަޑުން މަންމަގެ މޭމަތީގައި ބޯއަޅާލިއެވެ. ”ކޮއްކޯ، ތެދުވޭ. މަންމައަށް އުނދަގޫ ވެދާނެ.“ ޖުމާނާ ބުންޏެވެ މަންމަ ހީލާފައި އުނދަގޫ ނުވާކަމަށް ބުނެލިއެވެ. އަދި މަޑުމޑުން ޖުވޭދާގެ ބުރަކަށީގައި ފިރުމާލިއެވެ. ”ދަރިފުޅުމެންނޭ، މަންމަ ތިކުދިންނާ ވަރަށް މުހިންމު ވާހަކައެއް ދައްކަން ބޭނުން. މިކަހަލަ ވާހަކަ ދެއްކޭނި ބައްޕަ ގޭގަ ނެތް ވަޤުތަކުން. އަނެއްކާ މޫސަ ގޭގަ އެބައުޅޭތަ؟“ މަންމަގެ ސުވާލަށް އަހަރެމެން ތިންބެއިންނަށް އެއްފަހަރާ ޖަވާބު ދެވުނެވެ. އެވަޤުތު މަންމަ އަހަރެންނާއި ދިމާއަށް ބަލައިލާފައި ކައިރިޔަށް އައުމަށް އެދުނެވެ. އަހަރެން ގޮނޑީއެއް ހިފައިގެން އައިސް، ކައިރީގައި އިށީންދެލީމެވެ. ޖުމާނާ އިނީ މަންމަގެ ފައި ކައިރީގައެވެ. ”ދަރިފުޅާ ޖުނޭދު، ދަރިފުޅު ތިޔައީ މިކުދިންގެ ބައްޕައެއްގެ މަޤާމުގަ ހުރި ކުއްޖެއް. މަންމަޔަށް އެނގޭ ޢުމުރުން އެންމެ ބާވީސް އަހަރުގަ އެވަރުގެ ޒިންމާއެއް ނެގުމަކީ ފަސޭހަ ކަމެއް ނޫންކަން.“ މަންމަ ބުނި އެއްޗަކަށް އަހަރެން އެއްޗެކޭ ބުނުމުގެ ކުރިން އެވާހަކައަށް ރައްދު ދިނީ، ޖުމާނާއެވެ. ”އަހަރުމެންގެ ބައްޕައެއްގެ މަޤާމު އަބަދުވެސް އަދާކުރަމުން އެއަންނަނީ ދޮންބެ. އަހަރުމެންނަށް ބޭނުންވާ ހުރިހާ ކަމެއް ދޮންބެ ފުރިހަމަ ކޮށްދޭ.“ ”އިންޝާﷲ ކުރިޔަށް އޮތްތަނުގައިވެސް ފުރިހަމަ ކޮށްދޭނަން.“ ޖުމާނާގެ ވާހަކައަށް ބާރެއް ލުމުގެ ގޮތުން އަހަރެން ބުނެލީމެވެ. އެވަޤތު މަންމަގެ އަތް މަޑުމަޑުން މައްޗަށް ހިއްލައިލުމާއިއެކު އަހަރެމެންގެ ވާހަކަ މެދު ކަނޑޫވާލިއެވެ. ”އިހަށް އަހަރެން ދައްކަން މިއުޅޭ ވާހަކަ ދެއްކިޔަ ދީބަލަ. ކިހިނެއްތަ އެނގޭނީ މިވާހަކަ ދައްކަން މާދަމާ އިރު އަރަންދެންވެސް އޮންނާނެ ކަމެއް.“ މަންމަގެ އެ ޖުމުލަ އަޑުއިވުމާއިއެކު، ޖުވޭދާއަށް ހިފެހެއްޓުމެއްނެތި ރޮއެގަނެވުނެވެ. ”މަންމާ، ތިހެން ނުބުނެބަލަ. މަންމަ އަހަރުމެން ދޫކޮށްލާފަ ނުދާތި.“ އަހަރެންނާއި ޖުމާނާއަށްވެސް ރޮވެން ފެށުނެވެ. އަހަރެމެން ތިންކުދިން ހުއްޓުވަން މަންމަ ބޭނުންވިއެވެ. އެކަމަށް އާދޭސް ކުރަން ފެށިއެވެ. އަހަރުމެން ތިންކުދިންނަށް އެކަން ރެޔަކާލުމާއިއެކު އަމިއްލަ ނަފްސު ކޮންޓްރޯލުކުރަން މަސައްކަތް ކުރީމެވެ. ވަރަށް ކެތްތެރިކަމާއިއެކީ، މަންމަ ދައްކަން ބޭނުންވި ވާހަކައަށް ފުރުޞަތު ދިނީމެވެ. މައިނޭވާއެއް ލުމާއިއެކު މަންމަ އަނެއްކާވެސް ވާހަކަ ދައްކަން ފެށިއެވެ. ”މަންމަ ބުނަން މިއުޅޭ ވާހަކައަކީ މަންމަ ނެތް ދުނިޔެއެއްގަވެސް ތިކުދިން އެކަކު އަނެކަކަށް އަޅާލައްޗޭ. އަބަދުވެސް ތިބެންވާނީ އެކަކު އަނެކަކަށްޓަކާ. މަންމައަކީ ވަރަށް ނިކަމެތި ޢާއިލާއަކުން އައިސްފާހުރި

ރާއްޖެތެރޭގެ މީހެއް. ތަޢުލީމެއް ތަޙުޒީބެއް ނެތް މީހެއް. ގޮތަކަށް ބުނަންޏާ، މަންމައަށް މިއަދު މިދުވަސް ދެކެން މަޖުބޫރުވި ސަބަބަކީވެސް މަންމަގެ ކިބައިގާ އެފަދަ ޤާބިލުކަމެއް ނެތުން.“ އެވަޤުތު އަހަރެންނަށް ކެތް ނުވެގެން މަންމަގެ ވާހަކަ މެދުކަނޑުވާލީމެވެ. ”ކާކު ބުނީ މަންމަޔަކީ ނާޤާބިލު މީހެކޭ. އެހެން ނޫންނަމަ އަހަރުމެންނަކަށް މިހާ ހިސާބަކަށް ނާދެވޫނީސް. އާން އަހަރެންނަކީ މާމޮޅު ތަޢުލީމެއް ލިބިފަ ހުރި މީހެއް ނޫން. އެއީ މަންމަގެ މައްސަލައެއް ނޫން. އެކަމަކު އަހަރެންގެ މިތިބަ ދެ ކޮއްކޮއަކީ ﷲގެ ހެޔޮ ރަޙުމަތްފުޅާއިއެކު ތޫނުފިލިކަން ލިބިފަ ތިބި ދެކުދިން. އިންޝާﷲ އަހަރެން އެދެކުދިން ތަޢުލީމީ، ހަރުދަނާ މީހުންނަށް ހަދާނަން. އެދުވަސް ދެކެން އިންޝާﷲ މަންމަވެސް އަހަރުމެންގެ ކައިރީގަ ހުންނާނެ.“ އަހަރެން ބުނި ވާހަކައަށް ކޮއްކޮމެން އެއްބަސްވިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް މަންމަގެ ވާހަކަ އަދި ނުނިމޭ ކަމުގައި ބުނަމުން ވާހަކަ ކުރިޔަށް ގެންދިޔައެވެ. ”ދަރިފުޅާ ޖުނޭދު، މަންމަ ނެތް ދުވަހަކުން ކޮއްކޮމެންގެ ރައްކާތެރިކަން އޮތީ ދަރިފުޅުގެ އަތްމަތީގަ. ކޮންމެ ޙާލަކާ ލައިގެންވެސް ބައްޕަގެ ކިބައިން ކޮއްކޮމެން ރައްކާތެރި ކޮށްދޭތި އިނގޭ. އެކަމަކު މަންމަޔަކަށް ހިއެއްނުވޭ މަންމައަށް ހަދާލިގޮތް މިކުދިންނަށް ބައްޕަ ހަދާނެހެނެއް. ކޮންމެ ގޮތެއްވިޔަސް، މީ އޭނަގެ އުފަން ދަރިންވިއްޔަ. ޖުމާނާ، ޖުވޭދާ، ޙަޔާތުގެ ބައިވެރިއެއް އިޚްތިޔާރު ކުރަންވާނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ބަލާފަ އިނގޭ. މަންމަފަދައިން ދައްކާހާ ދަޅަޔަކަށް ނުހެއްލޭތި.“  ވާހަކަ ދައްކަމުންގޮސް މަންމަ ކުއްލިޔަކަށް ކެއްސަން ފެށިއެވެ. އެވަޤުތު މަންމަގެ އަނގައިން ލޭ އައިތަން އަހަރެމެން ތިންކުދިންނަށްވެސް ފެނުނެވެ. އެމަންޒަރު ފެނިފައި ޖުވޭދާ ރޯން ފެށިއެވެ. ޖުމާނާ އަވަސްވެގަތީ، މަންމައަށް ފެންތައްޓެއް ދޭށެވެ. އަހަރެންނަށް އެއްވެސް ޙަރަކާތެއް ކުރަން ނޭންގިފައި ހުރެވުނީއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ޖުމާނާގެ ހުޝިޔާރުކަން ފެނިފައި އަހަރެންނަށް ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ހައިރާންކަން ލިބުނެވެ. ހަމައެހެންމެ ހިތްހަމަވެސް ޖެހުނެވެ. އެހެނީ އެކަހަލަ ދަނޑިވަޅެއްގައިވެސް އެފަދަ ޅަ ސިކުނޑިޔަކަށް އެވަޤުތު ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތް ވިސްނުނީތީއެވެ. ޖުމާނާއަކީ އޭނާގެ ޢުމުރަށްވުރެ މާ ބޮޑުތަން ހަމަބުއްދި ވިސްނޭ ކުއްޖެކެވެ. ޢުމުރުން ސޯޅަ އަހަރުގައިވެސް އެންމެ ހަރުދަނާ މީހުން ކަންކަން ކުރާގޮތުގެ ވައްޓަފާޅި ހުރެއެވެ. އެހުރިހާ ކަމެއް ކުރަމުން ގެންދާއިރު، ޖުމާނާގެ ހިތުގައިވެސް މަންމަ ބީވެގެން ދާންއުޅޭކަމުގެ ބިރުވެރިކަމާއި ހިތާމަ އޮންނާތާއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެއީ ހިތްވަރުގަދަ ކުއްޖެކެވެ. މަންމަގެ ފަރާތުން ވާރުތަވެފައިވާ ކަމެއް ފަދައެވެ.

މަންމަ ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ހަމަޔަކަށް އެޅުމުން ދެން އިތުރަށް ވާހަކަ ނުދެއްކުމަށް އަހަރުމެން ތިންކުދިންވެސް މަންމައަށް އިލްތިމާސް ކުރީމެވެ. އެހެންނަމަވެސް މަންމަގެ ވާހަކަ އަދި ހުއްޓާލަން ބޭނުންނުވާ ކަހަލައެވެ. އެހެނީ އަތުން ޢިޝާރާތް ކޮށްލުމާއިއެކު އިތުރަށް ވާހަކަ ކުރިޔަށް ގެންދިޔުމަށް އެދެމުން ގެންދިޔައެވެ. އަހަރެން މަޑުމަޑުން ބޯ ޖަހާލީމެވެ. ”ދަރިފުޅާ ޖުނޭދު، މަންމަ ނެތް ދުނިޔެއެއްގައިވެސް މިކުދިން ބިކަ ވެގެން ދިޔަ ނުދޭތި. ޖުނޭދުގެ ޙަޔާތުގެ ބައިވެރިޔަކަށްވެސް ހަދަންވާނީ މިކުދިންގެ މަންމައެއްގެ ޒިންމާ އަދާކުރެވޭ ވަރުގެ ކުއްޖެއްކަން ހަނދާންކުރާތި. އަހަރެން ދެން މާގިނަ ދުވަހު މިހެން އޮންނާނެހެނެއް ހިޔެއްނުވޭ. އަހަރެން ލޯމަރާލުމުގެ ކުރިން މޫސަޔާ ވާހަކަދައްކާލަން ބޭނުން. ބައްޕަ ކޮބާ؟ ގޭގަ ނެތިއްޔާ ގުޅައިގެން ނަމަވެސް މަންމަ ކައިރިޔަށް ގެނެސްދީބަލަ.“ މަންމަ ދައްކަމުން ގެންދިޔަ ވާހަކަ އަހަރެމެން ތިންކުދިންވެސް އަޑުއަހަމުން ގެންދިޔައީ ވަރަށް ކެތްރެރި ކަމާއިއެކީގައެވެ. ހިތްދަތި ވަޤުތުކޮޅަކަށް ވިޔަސް އެއްވެސް ކުއްޖަކު މަންމައަށް އެކަން ނުދައްކާ ވޭތޯ ވަރަށް މަސައްކަތް ކުރަމުން ގެންދިޔައީމެވެ. އެންމެ ހިތްވަރު ގަދައީ ޖުވޭދާއެވެ. އޭނާ މަންމަކައިރިޔަށް އަންނަމުން އެއްބަސްވީގޮތަށް އެގޮތުގައި ހިފަހައްޓާލައިގެން އިނެވެ. އެހެންނަމަވެސް ބައްޕަ ގެންނަށް ބުނުމުން ޖުވޭދާއަކަށް ކެތެއް ނުވިއެވެ. ރޮވެން ފެށުމުން ކޮޓަރިން ބޭރަށް ނިކުމެގެން ދިޔައީއެވެ. ޖުވޭދާ ކޮޓަރިން ނިކުމެގެން ދިޔަތާ މާގިނައިރެއްނުވެ، ބައްޕަ ވާހަކަދައްކާ އަޑު އިވުނެވެ. މަންމަ ކޮބައިތޯ އަދިވެސް ބަލިކަމަށް ހަދައިގެން ކަންނެތްވެފާ އޮތީތޯ ޖުވޭދާއާއި ސުވާލުކުރިއެވެ. އަހަރެން ދުވެފައި ކަހަލަ ގޮތަކަށް ބޭރަށް ނިކުތީމެވެ. ޖުވޭދާ ހުރީ ރުޅިއައިސް ރަތްވެފައެވެ. އަދި ވަރަށް ހަރުއަޑުން ބައްޕައަށް ޖަވާބު ދިނެވެ. މަންމަ އޮތީ ބަލިވެކަމަށް ބުނަމުންނެވެ. ޖުވޭދާއަކީ މީގެ ކުރިން ބައްޕަ ލޮލުކޮޅަށް ފެނުނަސް ބިރުން ކޮޓަރިޔަށް ވަދެ ފިލާ ކުއްޖެކެވެ. އެފަދަ  ކުއްޖަކު ބައްޕަ ކުރިމަތީގައި ހަރުއަޑުން ވާހަކަދެއްކުން އެއީ އޭނާއަށް ކޮށްފައިވާ އަސަރު ހާމަކޮށްދޭ ހެއްކެއް ކަމަށް އަހަރެންނަށް ޤަބޫލުކުރެވުނެވެ.

އަހަރެން ކޮޓަރިން ނިކުތްއިރު ބައްޕަ ޖުވޭދާ ގައިގާ ޖަހަން އަތް މަޅާލަނީއެވެ. އަހަރެން އެދިޔަ ބާރުމިނުގައި ގޮސް ބައްޕަގެ ކުރިމައްޗަށް އެރީމެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެވަޤުތު ގޭތެރޭގައި އެއްވެސް ހާޖާނެއް ހަދާކަށް  އަހަރެން ބޭނުމެއް ނުވިއެވެ. އެގޮތުގެ މަތިން އަހަރެން އަމިއްލަ ނަފްސު ކޮންޓްރޯލު ކުރީމެވެ. އަދި މަންމަ އޮތީ ބަލިވެ ކަމާއި މަންމަ ބައްޕައާއި ވާހަކަ ދައްކާލަން ބޭނުންވާ ވާހަކަ އަހަރެން ބުނީމެވެ. ބައްޕަ އެއްފަރާތަށް ބޯ އަރިކޮށްލާފައި މަންމަގެ ކޮޓަރިއާއި ދިމާއަށް ބޯ ދިއްކޮށްލިއެވެ. ”އެކީއްކުރަން އަހަރެން ހޯދަނީ؟ މިހާރު އެއީ ދެން އެއްވެސް ބޭނުމެއް ހިފޭކަހަލަ މީހެއްވެސް ނޫނެއްނު.“ އެހެން ބުނަމުން މަންމަގެ ކޮޓަރިއާއި ދިމާއަށް ހިނގައިގަތެވެ. އަހަރެންވެސް ބައްޕައާއި އެކުއެކީ ކަހަލަ ގޮތަކަށް ދިޔައީމެވެ. ބައްޕަ އެދާގޮތަށް ގޮސް މަންމައަށް ކޮންމެފަދަ ގޮތެއްވެސް ހަދާފާނެކަމުގެ ބިރު އަހަރެންގެ ހިތުގައި އޮތަތީވެސް މެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ބައްޕަ ވަދެ މަންމައާއި މާކައިރިޔަކަށް ދާކަށް ނޫޅެއެވެ. ހީވަނީ ގައިންގަޔަށް އަރާ ބައްޔަކުން ސަލާމަތްވާން އުޅޭހެންނެވެ. އަހަރެން ހިތްހަމަ ނުޖެހޭގޮތްވެސް ވިއެވެ. ދުރުގައި ހުރެގެން ބައްޕަ، މަންމައާއި ސުވާލުކުރަމުން ގެންދިޔައިރު، ބައްޕަގެ ޢަމަލުތައް ހުރިގޮތް އަހަރެން ވަރަށް ރަނގަޅަށް ބަލަމުން ގެންދިޔައީމެވެ. މަންމަގެ ރައްކާތެރިކަމަށް ޓަކައެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އަހަރެންނަށް ފާހަގަ ކުރެވުނީ މުޅިން ތަފާތު ކަމެކެވެ. މަންމައާއި ސުވާލުކުރަމުން ދިޔައިރުވެސް ބައްޕަ ބަލަމުން ގެންދިޔައީ ކައިރީގައި އިން ޖުމާނާއަށެވެ. އެހެންނަމަވެސް ޖުމާނާއަކަށް އެކަން ފާހަގައެއް ނުވެއެވެ. އެހެނީ އޭނާ އިނީ މަންމައާއި ދިމާއަށް އެނބުރިގެންނެވެ.

”ބަލަ ޝަރީފާ ކީއްކުރަންތަ އަހަރެން ތި ހޯދަނީ؟“ އެވަޤުތު މަންމަ މަޑުމަޑުން ލޯ ހުޅުވާލުމާއިއެކު، ބައްޕައަށް ގޮވާލިއެވެ. ”މޫސާ، އަހަރެން މޫސަ ކައިރިން ކަމަކު ކިޔަންވެގެން މި ހޯދަނީ.“ މަންމަ އެދުނު އެދުމަށް ބައްޕަ އިޖާބަދިނީ މަލާމާތުގެ ރާގަކަށެވެ ބާރަށް ހީގަތްފައެވެ. ”އަހަރެންނަށް ކަލެއަށް ކޮށްދެވޭނީ ކޮންކަމެއް. ތީ މިހާރު ބޭކާރު މީހެއް އަހަރެންނަކަށްވެސް ކަލޭގެ ފަރާތުން އެއްވެސް ފައިދާއެއް ވަނީކީ ނޫން. އެހެންވިއްޔާ އަހަރެންނަކަށްވެސް ކަލެއަށް ކޮށްދެވޭނެ އެއްވެސް ކަމެއް ނެތް.“ ބައްޕަގެ ވާހަކަ އަޑުއަހަން މަޑުން ހުންނާކަށް އަހަރެންނަކަށް ކެތެއް ނުވިއެވެ. ޖުމާނާއަށްވެސް ވީ ހަމަ އެހެންނެވެ. އެހެނީ ބައްޕަގެ ވާހަކައަށް ޖަވާބު ދެވުނީ އަހަރެމެން ދެބެންނަށްވެސް އެކުއެކީގައެވެ. އެއް ޖަވާބެކެވެ. ”އިހަށް މަންމަ ދައްކަން އެއުޅޭ ވާހަކަ ރަނގަޅަށް އަޑުއަހާލަބަލަ.“ ޖުވޭދާ ފަދައިން ޖުމާނާއަކީވެސް ބައްޕައާއި މާގިނައިން ވާހަކަ ދައްކާ އުޅޭ ކުއްޖެއް ނޫނެވެ. އެހެންނަމަވެސް މިއަދަކު ޖުމާނާއަކަށްވެސް ކެތެއްނުވިއެވެ. ކޮންމެއަކަސް އަހަރެމެން ދެބެންގެ ވާހަކަ އަޑުއިވިފާ ބައްޕަ މައިތިރި ވެއްޖެއެވެ. އެވަޤުތުވެސް އަހަރެންނަށް ފާހަގަވީ އަހަރެންނަށްވުރެ ބޮޑަށް ޖުމާނާގެ ވާހަކައަށް ބައްޕަ ކިޔަމަންތެރިވީ ކަމެވެ. ”އާން ދެން އެންމެރަނގަޅު، ތި ކިޔާއެއްޗެއް ކިޔާބަލަ. އަހަރެންނަކަށް މިތާކު މާގިނައިރަކު ނުހުރެވޭނެ.“ ބައްޕަ ދިން ޖަވާބުގެ ރައްދުގައި އަތުގައި ހިފާ، ބައްޕަ އެތަނުން ނެރުމަށް އަހަރެން ހިތަށް އެރިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް މަންމަ ބޭނުންވާތީ ހިތްވަރު ކޮށްލައިގެން ހުރީއެވެ. ”މޫސާ، އަހަރެން ދެން މާގިނަ ދުވަހު ދުނިޔޭގަ އޮންނާނެހެނެއް ހިޔެއް ނުވޭ. އަހަރެން ނެތް ދުވަހަކުން އަހަރެންގެ ކުދިންނަށް ދެރަގޮތެއް ނުހަދައްޗޭ. ބައްޕައެއްގެ ފުރިހަމަ ލޯބިދީގެން އެކުދިން ބޮޑުކޮށް މީހުންނަށް ހަދައިދޭތި. މީ އަހަރެން މޫސަޔަށްކުރާ ވަޞިއްޔަތެކޭ ހީކޮށްލާ.“ މަންމަގެ ވާހަކައަށް ބައްޕަ އަނެއްކާވެސް ޖަވާބުދިނީ މަލާމާތުގެ ވައްޓަފާޅިއަށެވެ. ”ޝަރީފާ އަހަރެންނަށް ކުރަންޖެހޭ އެއްވެސް ވަޞިއްޔަތެއް ނޯންނާނެ. އެއީ އަހަރެންގެވެސް ދަރިން، އެދަރިންނާމެދު ކަންތައް ކުރާނެގޮތެއް އެނގޭނީ އަހަރެންނަށް. މިހާރުވެސް ކަލޭގެ ނުފޫޒުގެ ސަބަބުން، އެކުދިން ހިތުން ރުހުމުން އަހަރެންނާ އަނގައިން ނުބުނެ. އެހެންވީމަ ދެންވެސް އެކުދިންނަށް ރަނގަޅުގޮތް ހޯދައިދޭކަށް ކަލޭގެ ލަފަޔަކަށް އަހަރެން ބޭނުމެއް ނުވޭ. ދެން މިހިރަ ޖުނޭދު މީ މިހާރުވެސް މަގުން ކައްސާލާފަ ހުރި މީހެއް. އެހެންވީމަ އޭނަ އުޅޭނޫޅޭގޮތް އަހަރެން ބަލާކަށްވެސް ބޭނުމެއް ނޫން.“  މިފަހަރު އަހަރެންގެ ރުޅިގަނޑު ކޮންޓްރޯލެއް ނުވިއެވެ. އަހަރެންނަށް އަޑުގެ ނެތްކޮޅަށް ހަޅޭއްލަވައިގަނެވުނެވެ. ބައްޕަގެ ނަމުން ގޮވާލުމާއިއެކުގައެވެ. އެހެނީ ބައްޕަގެ ވާހަކައިގެ މާނަ އަހަރެންނަށް ވަރަށް ރަނގަޅަށް ވިސްނުނެވެ. އަހަރެންނާއި ބެހޭގޮތުން ބުނި އެއްޗަކަށްވުރެ ބޮޑަށް އަހަރެންނަށް ވިސްނުނީ، ކޮއްކޮމެންނާއި ބެހޭގޮތުން ބުނި އެއްޗަކަށެވެ. ހަމަ ޔަޤީނުންވެސް އެކުދިންގެ މައްޗަށް ބައްޕަގެ ނިޔަތް ރަނގަޅު ނޫންކަން އަހަރެންނަށް ވިސްނުނެވެ. ޖުމާނާވެސް ރޯން ފެށިއެވެ. ”މޫސާ. ކަލޭ ތިހީކުރާގޮތަށް ކަންތައް ކުރާކަށް ލާހިކެއް ނޫން. އަހަރެން ހަމަހޭގަ ހުރެ އަހަރެންގެ ކޮއްކޮމެންނަށް އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ދޭކަށް ލާހިކެއް  ނޫން.“ މަންމަގެ ހާލަތަކަށްވެސް އަހަރެންނަކަށް ނުބެލުނެވެ. ”ހަމަ މިހާރު މިތަނުން ނިކުމޭ މޫސާ.“ އަހަރެން ބުނި އެއްޗަކަށް މާބޮޑު ރައްދެއް ދޭކަށް ބައްޕަ ނޫޅެއެވެ. އަހަރެންގެ ރުޅިގަނޑު މިހާރު ބައްޕައަށް ދަސްވީ ކަމަށްވެސް ވެދާނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ބޭރަށް ނިކުންނަމުން މަންމައަށް ރައްދު ދިނެވެ. ޒާތެއްގެ އިންޒާރެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ”އަހަރެންގެ ދަރިން އަހަރެންނާ ދުރުކުރީ ޝަރީފާ އިނގޭ. އޭގެ ބަދަލު ހިފާނަން.“ ބައްޕަ ކޮޓަރިން ނިކުތްތާ މާގިނައިރެއްނުވެ މަންމަ އަނެއްކާވެސް ކެއްސަން ފަށައިފިއެވެ. އެވަޤުތު ވީހާވެސް އަވަހަކަށް އެމްބިޔުލާންސަށް ގުޅަން ޖުމާނާ ބުންޏެވެ. އަހަރެން ފޯނު ނަގަނަގާ ހުއްޓާ ޖުމާނާ ވަރަށް ބާރަށް އަހަރެންނަށް ގޮވާލިއެވެ. އެވަޤުތު މަންމަ ވަރަށް ފުން ނޭވާއެއްލީ އަޑުވެސް އަހަރެންނަށް އިވުނެވެ. އަހަރެން ވަޤުތުން އެދިމާއަށް އެނބުރިލީމެވެ. މަންމަ އޮތީ ހުއްޓިފައެވެ. ކަޅި އޮތީ މައްޗަށް އަރާފައެވެ. ޖުމާނާ ވަރަށް ބާރަށް މަންމައަށް ގޮވަމުން ގެންދިޔައެވެ. ގައިގަ ހިފާ ތަޅުވަމުންނެވެ. ޖުމާނާގެ ބާރު ގޮވާލުމުގެ އަޑަށް ޖުވޭދާވެސް ދުވެފައި އައިސް ކޮޓަރިއަށް ވަނެވެ. އަހަރެން ދުވެފައިގޮސް މަންމަގެ ގައިގާ އަތްޖައްސާލީމެވެ. މަންމަގެ މުޅި ހަށިގަނޑު އޮތީ ފިނިވެފައެވެ. إِنَّا لِلّهِ وَإِنَّـا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ . އަހަރެންގެ މަންމަ އަބަދަށްޓަކާ މި ފަނާވަނިވި ދުނިޔެއަށް އަލްވަދާޢު ކީއެވެ.

• ނުނިމޭ –