ތުރުކީވިލާތުގެ އިސްތަންބޫލްގެ އުދަރެހުން އެންމެ ބޮޑަށް ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ބިނާއަކީ ސުލްޠާން އަޙްމަދު މިސްކިތެވެ. އާންމު ނަމުން ނަމަ ’ބްލޫ މޮސްކް‘ ނުވަތަ ނޫ މިސްކިތުގެ ގޮތުގައި މަޝްހޫރުވެފައިވާ މި މިސްކިތަކީ އުސްމާނީ ދައުލަތުގެ ފަރުމާކުރުމުގެ ފަންނުވެރިކަން ދައްކުވައިދޭ އެންމެ ފުރިހަމަ އެއް މިސާލެވެ. އާޔާ ސޯފިއާގެ ކުރިމަތީގައި ހުންނަ މި މިސްކިތަކީ މިއަދުވެސް ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުން ޒިޔާރަތްކުރާ މީހުންގެ މެދުގައި މަޤްބޫލު ތާރީޚީ ބިނާއެކެވެ.
މި މިސްކިތް ބިނާކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފެށުނީ އުސްމާނީ ސުލްޠާން އަޙްމަދު 1ގެ ރަސްކަމުގައެވެ. މީލާދީން 1609 އިން 1617 އަށް ކުރިއަށްދިޔަ މި ބިޔަ މަޝްރޫޢުގެ އިސް ފަރުމާވެރިއަކީ ސެދެފްކާރު މުޙައްމަދު އާޣާއެވެ. ސުލްޠާން އަޙްމަދު އަމިއްލަފުޅަށް މިސްކިތް ބިނާކުރުމުގެ މަސައްކަތުގައި އަމަލީގޮތުން ބައިވެރިވެވަޑައިގެން، ކޮންމެ ދުވަހަކު މަސައްކަތް ހިނގާގޮތް ބައްލަވަމުން ގެންދެވިއެވެ. މި މިސްކިތް ރަސްމީކޮށް ހުޅުވުނީ 9 ޖޫން 1617 ގައެވެ. އެއީ އެ ޒަމާނުގައި ދުނިޔޭގައި ބިނާކުރެވުނު އެންމެ ބޮޑު އެއް މިސްކިތެވެ.
ނޫ މިސްކިތުގެ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ސިފައަކީ އެ މިސްކިތުގެ 6 މުންނާރެވެ. މިއީ އޭރުގެ އުސްމާނީ މިސްކިތްތަކުގެ ތެރެއިން މި އަދަދަށް މުންނާރު ބިނާކުރި ފުރަތަމަ މިސްކިތެވެ. މިސްކިތުގެ އެތެރެ ފަރުމާކޮށްފައިވަނީ އަތުން ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ 20،000 އަށްވުރެ ގިނަ ’އިޒްނިކް‘ ޓައިލްސް ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ. މި ޓައިލްސްތަކުގައި 50 އަށްވުރެ ގިނަ ވައްތަރުގެ މާމެލާމެލީގެ ކުރެހުންތައް ހިމެނެއެވެ. މިސްކިތުގެ އެތެރެއަށް ނޫކުލައިގެ އަލިކަމެއް ވެރިވެފައި ހުންނަނީ މި ޓައިލްސްތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ. މީގެ އިތުރުން މެދުގައިވާ ބޮޑު ގުއްބާއި، އެއަށް އެހީތެރިވެދޭ ކުދި ގުއްބުތަކަކީ އިންޖިނިއަރިންގް ގޮތުން ބަލާއިރު ވަރަށް ފުރިހަމަ މަސައްކަތްތަކެކެވެ.
ސުލްޠާން އަޙްމަދު މިސްކިތަކީ ހަމައެކަނި ނަމާދުކުރާ ތަނެއް ނޫނެވެ. މިއީ ކިޔަވައިދޭ ’ކުއްލިއްޔާ‘ އެއްގެ ގޮތުގައިވެސް ފަރުމާކުރެވިފައިވާ ތަނެކެވެ. މި މިސްކިތުގެ ތެރޭގައި މަދަރުސާއަކާއި، ޕްރައިމަރީ ސްކޫލަކާއި، ބާޒާރެއްގެ އިތުރުން މުޖުތަމަޢަށް ބޭނުންވާ އެކި ޚިދުމަތްތައް ހިމެނެއެވެ. މި ތަންތަން ބެލެހެއްޓުމަށްޓަކައި ޚާއްޞަ ވަޤުފް ފަންޑުތަކެއް ޤާއިމުކުރެވިފައިވެއެވެ. މިއީ އިސްލާމީ ޙަޟާރާގައި މިސްކިތްތަކަކީ އިޖުތިމާޢީ މަރުކަޒުތަކެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރިކަމުގެ ސާފު ހެއްކެކެވެ.
ތާރީޚީ ގޮތުން ބަލާއިރު، ރަމަޟާން މަހަކީ މި މިސްކިތަށް ވަރަށް ބޮޑު ދިރުމެއް އަންނަ ދުވަސްވަރެކެވެ. އިސްތަންބޫލްގެ ރައްޔިތުން ބުނާ ގޮތުގައި ’އިސްތަންބޫލް 11 މަސް ވަންދެން ނިދާފައި އޮވެފައި، ހޭލަނީ ރަމަޟާން މަހުގައެވެ.‘ ރަމަޟާން މަހުގެ ރޭތަކުގައި މިސްކިތުގެ ގޯތިތެރެ އަޅުވެރިންނާއި ހާޒިރީންގެ އަދަދުން ފުރިގެން ދެއެވެ. އެކި ކަހަލަ ފޮނިކާނާއާއި ތަފާތު އުފެއްދުންތައް ވިއްކާ މީހުންނާއި، ކުޑަކުދިން ކުޅޭނެ އެނބުރޭ އުނދޯލިތަކުން މުޅި ސަރަޙައްދަށް ވެރިވެފައި އޮންނަނީ އީދު ކުޅިވަރެއް ފަދަ މާޙައުލެއްގައެވެ.
ސުލްޠާން އަޙްމަދު މިސްކިތަކީ ހަމައެކަނި ތާރީޚީ ބިނާއެއް ނޫނެވެ. އެއީ އިސްލާމީ އިމާރާތް ކުރުމާއި، އުސްމާނީ ދައުލަތުގެ ބާރާއި، އަދި މުސްލިމުންގެ އިޖުތިމާޢީ ދިރިއުޅުން ރަމްޒުކޮށްދޭ މުހިންމު ބިނާއެކެވެ. މިއަދުވެސް މި މިސްކިތަކީ އިސްތަންބޫލްގެ ޒީނަތްތެރިކަން އިތުރުކޮށްދޭ، އަދި ދުނިޔޭގެ ތާރީޚުގައި ނުފޮހެވޭނެ ފަދަ ވަރުގަދަ ނިޝާނެކެވެ.
-ކާފުނިއުސް
