މަންމަގެ ލޮލުން އޮހެމުންދިޔަ ކަރުނަ، އަހަރެންނަށް އިހުސާސް ކުރެވުނެވެ. ޢާންމުކޮށް މަންމަ ނުކުރާ ކަމެއް މިރޭ އެކުރީ ކީއްވެގެންކަން އަހަރެންނަށް ވިސްނުނު ކަހަލައެވެ. އެހެނީ އަހަރެންގެ މަންމައަކީ އެހާ ޒިންމާދާރުކަން ކުޑަކޮން ކަންކަން ކުރާމީހެއް ނޫނެވެ. އެރޭ ކަންތައް ވެގެންދިޔަ ގޮތުގެ ފަހަތުގައި ކޮންމެވެސް މަޖުބޫރީ ޙާލަތެއް އޮންނާނެކަން އަހަރެންނަށް ޤަބޫލުކުރެވުނެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެންވެސް ރުޅި މަޑުކޮށް މަޑުމައިތިރި ކަމާއިއެކީ، މަންމައާއި ކޮއްކޮމެން ކައިރިޔަށް ގޮސް އިށީންދެލީމެވެ. އެވަޤުތު އަހަރެންގެ އަތުގައި ހުރި ކާތަކެއްޗާއި ދިމާއަށް މަންމަ އަތް ދިއްކޮށްލިއެވެ. އަހަރެންވެސް މަންމައަތަށް ތަށި ދިއްކޮށްލީމެވެ. މަންމަ ނުހަނު ލޯބިން ކޮއްކޮމެންނަށް އެތަކެތި ކާންދޭން ފެށިއެވެ. ހަމައެފަދައިން އަހަރެންނަށްވެސް އެތަނުން ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ލަވަމުން ގެންދިޔައެވެ. ހަމަހިމޭން ކަމުގެ ސުކޫތެއް ގެނުވި ވަޤުތުކޮޅެއްގެ ގޮތުގައި އެވަޤުތުކޮޅު ވެގެން ދިޔައެއްކަމަކު، ލޮލުން ކަރުނަ ހިލިނުލާ އެކަކުވެސް އެތަނަކު ނެތެވެ. ކޮންމެ މީހެއްގެ ކަރުނައިންވެސް އެތައް ވާހަކަތަކެއް ބުނެދެމުން ގެންދިޔައެވެ. ސަބަބުތައް ތަފާތު ވިއެއްކަމަކުއެވެ. ކާންދީ ނިންމާލުމަށްފަހު، މަންމަ ދިޔައީ ތަށި ހިފައިގެން ދޮންނާށެވެ. މަންމަ ދިޔަތާ މާގިނައިރުތަކެއް ނުވަނީސް، ވަރަށް ބާރަށް އެއްޗެއް ވެއްޓުނު އަޑުއިވިއްޖެއެވެ. އަޑު އައީ ބަދިގެއާއި ދިމާއިންނެވެ.  ކޮއްކޮމެން ކައިރީގައި ކޮޓަރީގައި ތިބުމަށް ބުނުމާއެކު އަހަރެން ދުއްވައިގަތީ ބަދިގެއާއި ދިމާއަށެވެ. މަންމަ އޮތީ ބަދިގެ ތަޅުންގަނޑު މައްޗަށް ވެއްޓިފައެވެ. ޚަބަރު ހުސްވެފައެވެ. އަހަރެން މަންމައަށް ގޮވަން ފެށީމެވެ. އެހެނަސް މަންމަ އަހަރެންގެ ގޮވުމަކަށް އިޖާބައެއް ނުދިނެވެ. އަހަރެން ދުވެފައި ގޮސް ފެންތައްޓެއް ހިފައިގެން އައިސް މޫނުމައްޗަށް ބުރުވާލީމެވެ. މިފަހަރު ކޮންމެވެސް އަޑެއް ލައްވާލައިފިއެވެ. އަހަރެން ފެންތަށި ބަހައްޓާފާ މަންމަ ކައިރިއަށް ތިރިވެލީމެވެ. އަދި މަންމަ ނެގޭތޯވެސް މަސައްކަތް ކުރީމެވެ. އެހެންނަމަވެސް އަދިވެސް އަހަރެންގެ ބޮލުގައިވެސް ބަރުކަމެއް ހުރީތީ، އެކަން ކާމިޔާބުވާ ގޮތެއް ނުވިއެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެން ދިޔައީ ބައްޕަ ކޮބައިތޯ ބަލައިލާށެވެ.  އެހީތެރިކަމެއް ލިބޭނެކަމުގެ އުންމީދުގައެވެ. އެހެނަސް އަހަރެންގެ އެދުމަށް ބައްޕަ ދިނީ ބީރު ކަންފަތެވެ. އަދި އެއީ އަމިއްލައަށް ހެދިގެން އުޅޭ ގޮތެއް ކަމަށް ބުނަމުން ގެންދިޔައެވެ. ކައިރީގައި އިން ދެފިރިހެނުންވެސް އެކަމަށް އެއްބަސްވެ ހޭންފެށިއެވެ. އަހަރެން ކައިރިއަށް ރުޅިއައިސް ދަތްކުނޑި ވިކައިގަނެވުނެވެ. އެހެންނަމެސް އަހަރެންގެ ރުޅި ކޮންޓްރޯލު ކުރެވޭތޯ މަސައްކަތް ކުރީމެވެ. އަދި މަންމަކައިރިއަށް އަނބުރާ ދިޔުމަށް ހިނގައިގަތީމެވެ. އެއިރުވެސް މަންމައޮތީ ވެއްޓުނު ގޮތަށް ނުތެދުވެވިފައެވެ. ތެދުވާނެހާ ވަރުވެސް ގައިގާ ނެތީތީއެވެ. އަހަރެން ވަރަށް މަސައްކަތުން މަންމަ ނަގާ ކައިރީގައި ހުރި ގޮނޑީގައި ބޭންދީމެވެ. ހަވީރު އެކުވެރިންނާއިއެކު  ބޭނުންކުރި އެއްޗެއްގެ ސަބަބުން އަހަރެންވެސް ހުރީ ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ވަރުދެރަވެފައެވެ. މަންމައަށް ފެންތައްޓެއް ދިނުމަށްފަހު ވީކީއްތޯ ސުވާލު ކޮށްލީމެވެ. މޫނުމައްޗަށް އަނދިރިވީކަމަށް މަންމަ ބުންޏެވެ. ތަންކޮޅެއް ބޮޑަށް ވަރުބަލިކަން އިހުސާސް ކުރެވޭތާ ދެތިން ދުވަސް ވެއްޖެކަމަށްވެސް ބުންޏެވެ. އެވަޤުތު މަންމައަށް ވިސްނައިދެވޭތޯ އަހަރެން މަސައްކަތް ކުރީމެވެ. ބައްޕައަށް ބޯލަނބައިގެން ބޭނުންވާހާ ގޮތަކަށް ކަންކަން ކޮށްނުދިނުމަށް ބުނުމުގެ ބޭނުމުގައެވެ. އެހެންނަމަވެސް އަހަރެން އެކަހަލަ ކަންކަމުގެ ތެރެއަށް ވަންނަން މަންމަ ބޭނުންނުވާ ކަމަށްބުނެ އަހަރެން ދައްކަން ބޭނުންވި ވާހަކައަށް މަންމަ މިފަހަރުވެސް އެޅީ ހުރަހެވެ. އަހަރެން ހިތްހަމަ ނުޖެހުނުކަންވެސް މަންމައަށް އެނގެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް މަންމަގެ އެއްވެސް ނިންމުމަކަށް އެއްވެސް ޙާލެއްގައި އިދިކޮޅު ހެދުމުގެ ހިތްވަރެއް އަހަރެންގެ ކިބަޔަކު އެއްއިރަކުވެސް ނުހުރެއެވެ.

އަހަރެންގެ ގައިގާ ހުރި ހުރިހާ ހަކަތައެއް ބޭނުންކޮށްގެން މަންމަ ކޮޓަރިއާއި ހަމައަށް ގެންދިޔައީމެވެ. އަދި ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް އަރާމުކޮށްލުމަށް ބުނެ، ކޮޓަރީގެ ދޮރުލައްޕާލާފައި އަހަރެން ދިޔައީ ކޮއްކޮމެން ކައިރިއަށެވެ. އަހަރެން ފެނުމުން ދެކުދިންވެސް އެއްފަހަރާ ކަހަލަ ގޮތަކަށް އަހަރެންނާއި ސުވާލުކުރަން ފެށިއެވެ. މަންމަ ކޮބައިތޯ އަހަން ފެށިއެވެ. ކުޑަކޮން ވަރުބަލި ވެފައި ހުރުމުން އަރާމުކޮށްލަން ބޭއްވީ ކަމަށް އަހަރެން ބުނީމެވެ. އަދި ދެކުދިން ނިދެންދެން އެތަނުގައި އިނީމެވެ. އެކުދިންގެ ގާތުގައި އިންދާ، އަހަރެންވެސް ނިދިތާއްޔާ ޖެހޭގޮތްވިއެވެ. އިރުކޮޅަކުން ބަޔަކު ވާހަކަދައްކާހެން ހީވެގެން ސިއްސައިގެންގޮސް ކޮޅަށް ތެދުވެވުނެވެ. އަދި އެއީ ކޮންބައެއްތޯ ބަލައިލުމުގެ ބޭނުމުގައި ކޮޓަރިން ބޭރަށް ބޯދިއްކޮށްލީމެވެ. އަހަރެންނަށް ފެނުނީ ބައްޕަކައިރީގައި ތިބި ދެމީހުން، މަންމަ ނިދާފައި އޮތް ކޮޓަރިއާއި ދިމާއަށް ދާތަނެވެ. އެއްވެސް ހިފެހެއްޓުމެއްނެތި އަހަރެންނަށް އެދިމާއަށް ދުއްވައިގަނެވުނެވެ. އެމީހުންނަށް ހުރަސްއެޅުމުގެ ބޭނުމުގައެވެ. އަހަރެން ދިޔަގޮތަށް ގޮސް އެދެމީހުންގެ ކުރިމައްޗަށް އަރާ، ދެއަތް ހުޅުވާލާފައި ދެއަތަށް ބޯ ހޫރާލީމެވެ. އަހަރެންގެ އިޝާރާތް އެމީހުންނަށް ވިސްނުނު ކަހަލައެވެ. އެހެނީ އެކަކު އަނެކަކާއި ދިމާއަށް ބަލައިލުމާއިއެކު، ދެމީހުންވެސް އައިކޮޅަށް ހިނގައިގަތެވެ. އަހަރެންނަށް ހަމަޖެހުމުގެ ފުން ނޭވާއެއް ލެވުނެވެ. އެހާމެ ހައިރާންވެސް ވިއެވެ. އެއްވެސް ކަހަލަ ދެކޮޅުހެދުމެއް ނެތި، އަހަރެންގެ ޢިޝާރާތަށް އެމީހުން އެއްބަސްވީތީއެވެ. ކުޑައިރުކޮޅަކު އެތަނުގައި މަޑުކޮށްލާފައި އަހަރެން އަނބުރާ ކޮއްކޮމެންގެ ކޮޓަރިއަށް ދިޔައީމެވެ. ދިޔުމުގެ ކުރިން މަޑުމުޑުން މަންމަގެ ކޮޓަރީގެ ދޮރު ހުޅުވާލާ، އެތެރެއަށް ބަލައިވެސް ލީމެވެ. މަންމައަށް އޮތީ ނިދިފައެވެ. އެއީ ރޭގަނޑުގެ މިވަޤުތުގައި މަންމައަށް ހަމަނިދިން ނިދާލެވިފައި އޮއްވާ އަހަރެންނަށް ފެނުނު ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ. އަހަރެންގެ މުޅި ޙަޔާތުގައިވެސް މެއެވެ.

ކޮއްކޮމެންގެ ކޮޓަރިއަށް ވަނުމާއިއެކު އެކުދިންގެ ކައިރީގައި އަހަރެން އިށީންދެލީމެވެ. އަދި އެއްވެސް އިޚްތިޔާރަކާއި ނުލާ، އެކުދިންގެ ކުރިމަގާއިމެދު ވިސްނެން ފެށުނެވެ. މަންމަ އެއުޅޭފަދަ ޙާލެއް އެކުދިންނަށް ޖެހިދާނެތީ، އެކަމުގެ ބިރު ހީވާންފެށިއެވެ. ބައްޕަގެ އަމިއްލަ އެދުމުގެ ޝިކާރައަކަށް ދެކުދިން ވެދާނެކަމާއިމެދު ކަންބޮޑުވެވުނެވެ.  އެވިސްނުމުގައި އިނދެފައި އަހަރެންނަށް އަމިއްލަ ނަފްސާއިމެދު ހިނިވެސް އާދެވުނެވެ. އެހެނީ އަހަރެން ގަދަވެ ސަލާމަތުން ހުރެ، އަހަރެންގެ ދެލޯފަދަ ދެކޮއްކޮއަށް އެއްވެސް ކަހަލަ ދެރަގޮތެއް މެދުވެރިވިޔަކަ ނުދޭނެތާއެވެ. އަހަރެންގެ ޖާނާއިމާލުން ޤުރުބާން ވެގެންވެސް، އެކުދިންގެ ކުރިމަގު އުޖާލާ ކުރާނަމެވެ. އެފަދަ ޚިޔާލަކަށް ގެއްލިފާ އިންދާ އަހަރެން ސިއްސައިގެން ދިޔައީ ބާރު ހިނގުމެއްގައި ބައްޕަ އަހަރެންނާއި ދިމާއަށް ހިނގާފައި އަންނަތަން ފެނުމުންނެވެ. އަހަރެން ފުންމައިގެން ކޮޅަށް ތެދުވީމެވެ. ކޮއްކޮމެން ހޭލަފާނެތީ ބިރުވެސް ގަތެވެ. އަހަރެން ދުވެފައި ކަހަލަ ގޮތަކަށް ބައްޕަކައިރިއަށް ދިޔައީމެވެ. އަދި ބާރަށް ވާހަކަ ނުދެއްކުމަށް އެދި ޢިޝާރާތުން ބައްޕައަށް އިލްތިމާސް ކުރީމެވެ.  އަހަރެންގެ ޢިޝާރާތް ބައްޕައަށް ވިސްނުނު ކަހަލައެވެ. އެހެނީ އިތުރު އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުބުނެ އަހަރެންގެ އަތު މުލައްދަނޑީގައި ހިފައިގެން ދަމަމުން ކޮޓަރިން ބޭރަށް ނެރުނެވެ. އަތަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ތަދުވެސް ވިއެވެ. ބައްޕަގެ އެ ޢަމަލުގެ ސަބަބު އަހަރެންނަށް ވަރަށް ރަނގަޅަށް އެނގެއެވެ. ވީއިރު އަހަރެން އެއްވެސް ގޮތަކަށް ކަންބޮޑުވާކަށް ނުޖެހޭނެތާއެވެ. އެހެނީ ބައްޕަ އަހަރެންނަށް ކުރިމަތި ކުރުވާނެ ކޮންމެ ސުވާލަކަށް ޖަވާބުދާރީ ވެވޭނެކަން އަހަރެންނަށް އެނގެއެވެ. ކޮޓަރިން ބޭރަށް ނެރެފައި ބައްޕަ ގައިގަ ހުރިބާރެއްލާފައި އަހަރެން ދުރަށް ހޫރާލިއެވެ. އަހަރެންގެ ބޯ ގޮސް ޖެހުނީ ގޭތެރެއަށް ވަންނަން ހުންނަ ދޮރުގައެވެ. އޭރުވެސް އަހަރެން ހުރީ ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް އެނބުރުން އަރާފައި ކަމަށްވީތީ، މޫނުމައްޗަށް އަނދިރިވާގޮތް ވިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އަހަރެން ދޮރުފަތުގައި ބާރަށް ހިފަހައްޓާ، ހަމަޖެހިލީމެވެ. ދެއަތަށް ބޯ ހޫރާލާފައި ކުރިމައްޗަށް ބަލައިލިއިރު ބައްޕަ މިއޮއް އަންނަނީ ކައިރީގައި ހުރި ގޮނޑި މަޅައިގެން އަހަރެންނާއި ދިމާއަށެވެ. އެވަޤުތު މަންމަ އަހަރެމެން ދެމީހުންގެ ދެމެދަށް ނުވަތްނަމަ އަހަރެންގެ ފުރާނަ ސަލާމަތް ނުވީސްކަން ޔަޤީނެވެ. މަންމަ ފެނުމުން ބައްޕަގެ ޢަމަލު ހުރިގޮތުން އަހަރެންނަށް ލިބުނީ ހައިރާން ކަމެކެވެ. އެހެނީ ބައްޕަ އަމިއްލައަށް ހަމަޖެހިލާފާ، މަޑުމަޑުން ފަހަތަށް ޖެހިލިއެވެ. މަޑުމަޑުން ގޮނޑި ބަހައްޓުލުމާއިއެކު، މަންމައާއި ދިމާއަށް އެނބުރިލިއެވެ. ’މި ޖުނޭދު މިހާ އަދަބު ކުޑަވެގެން މި އުޅެނީ ކަލެޔާހެދި. މީނައަށް ވިސްނައިދީ. އެހެން ނޫނީ އަހަރެންގެ އަތުން ދެރައެއް ލިބިދާނެ.“ މަންމަ ހުރީ ވަރަށް ކަންބޮޑުވެފައެވެ. އެހާމެ ބިރުވެސް ގަތްފައެވެ. ”ހެޔޮނުވާނެ މޫސާ، އަހަރެންގެ ދަރިފުޅު ދޫކޮށްލާ. އޭނަ ދެނެއް އެހެންނެއް ނުހަދާނެ.“ މަންމަގެ އާދޭހުގައި ވަނީ ހިތްބިރުގަތުމެކެވެ. އަހަރެމެން ތިންބެއިންނަށް ގޮތެއް ވެދާނެ ކަމުގެ ބިރުހެންވެސް ހީވިއެވެ. މަންމަ އަތުން އަހަރެމެން ބީވެގެން ހިނގައިދާނެ ކަމުގެ ބިރުހެންވެސް ހީވިއެވެ. އެވަޤުތު އަހަރެން މަންމަ ކައިރިޔަށް ޖެހިލީމެވެ. އަދި ބައްޕަ ގާތުގައި އަހަރެމެންނަށްޓަކާ އާދޭސް ނުކުރުމަށް ބުނަން ބޭނުންވިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް މަންމަ އަހަރެންނަށް  އެންގީ އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުބުނެ މަޑުން ހުރުމަށެވެ. އަދި އިތުރު އެއްވެސް ވާހަކައެއް ނުދައްކާ ނިދަން ދިޔުމަށް މަންމަ އަހަރެންނަށް އަމުރުކުރިއެވެ.

ކިޔަމަންތެރި ދަރިއެއް ފަދައިން އަހަރެން އެތަނުން ދިޔައީއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ދެން މަންމަ ކުރިމަތިލާން ޖެހޭނެ ކަންތައްވެސް އަހަރެންނަށް އެނގެއެވެ. ކަންވީވެސް އެހެންނެވެ. މީގެ އިރުކޮޅެއް ކުރިން އަހަރެން ހުރަސްއެޅި ދެމީހުންނާއިއެކު މަންމަގެ ކޮޓަރިއާއި ދިމާއަށް ދާތަން ފެނުނެވެ. އަހަރެން ކައިރިއަށް ކިތަންމެ ރުޅިއައެއްކަމަކު، ކުރާނެ ކަމެއް ނެތެވެ. މަންމައާއި ދެކޮޅަށް ތެދުވާނެހާ ހިތްވަރެއް އަހަރެންގެ ކިބަޔަކު ނުހުރެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އޭގެ އިރުކޮޅެއް ކުރިން ކަންތައް ވެގެންދިޔަގޮތުން، މަންމައަށް ތަހަންމަލު ކުރަންޖެހޭ ހުރިހާ ކަމެއްގެ އަސްލު ހަޤީޤަތް އަހަރެންނަށް ކޮންމެސް ވަރަކަށް އަންދާޒާ ކޮށްލެވުނެވެ. މީގެ ކުރިން އަހަރެން މަންމައާއި ތަކުރާރުކޮށް ކުރަމުން އަންނަ ސުވާލުގެ ޖަވާބު، އަހަރެންނަށް ކޮންމެވެސް ގޮތަކަށް ލިބުނު ކަހަލަ އިހުސާސެއް  ކުރެވުނެވެ.  އެހެން ވާންޖެހުނު ސަބަބަކީވެސް ޚުދު މަންމައޭ ބުނެވިދާނެއެވެ. އެހެނީ އަހަރެންގެ މަންމައަކީ މާފުރިހަމަ ތަޢުލީމެއް ލިބިފައިވާ މީހެއް ނޫނެވެ. އެއީ ރާއްޖެތެރޭގެ ބޯދާ ޚިޔާލު ގެންގުޅޭ ނިކަމެތި ޢާއިލާއަކަށް އުފަން ނިކަމެތި އަންހެނެކެވެ. ބައްޕަ އެރަށަށް ދިޔަ ދަތުރެއްގައި މަންމައާއި ދިމާވެ، ދެމީހުންގެ ގުޅުން ބަދަހިވީއެވެ. އޭރުގައި މަންމައަށް ފެނުނީ ހަރުދަނާ

އިންސާނެކެވެ. އުޑުން ތަރިވެސް ބޭލިއެވެ. މަންމަގެ މައިންބަފައިންނަށް ދަޅަވެސް ދެއްކިއެވެ.  ޢާއިލާގެ މީހުންނަށް ފެނުނީ މަންމައަށްޓަކާ ހިތް އަތަށް ލައިގެން އައި އިހުލާސްތެރި ފިރިހެނެކެވެ. މަންމަގެ ދިރިއުޅުން އާބާދުކޮށްދޭނެ ހަރުދަނާ ޝަޚްސިއްޔަތެކެވެ. އޭގެ ފަހަތުގައިވީ ޙަޤީޤީ މަޤްޞަދު އެއްވެސް މީހަކަށް އެއިރަކު ނުފެނުނެވެ.

އަހަރުތަކެއް ފާއިތުވަމުން ގޮސް މަންމަގެ ޢުމުރުވެސް  ސާޅިހުން މައްޗަށް ހިނގައްޖެއެވެ. އަހަރެންނަށްވެސް އެކާވީސް އަހަރު ވީއެވެ. ދޮށީ ކޮއްކޮ އުޅެނީ ގްރޭޑް ނުވައެއްގައެވެ. އަދި ހަގު ކޮއްކޮ އުޅެނީ ގްރޭޑް އަށެއްގައެވެ. އަހަރެންވެސް ތަންކޮޅެއް ހަރުދަނާ މަސައްކަތެއް ކުރުމުގެ ނިޔަތުގައި ގަރާޖެއްގައި މަސައްކަތް ކުރަން ފެށީމެވެ. މަންމަވެސް ގިނަ ދުވަސްދުވަހު ބަލިކޮން އުޅޭތީ ކުރިން މަސައްކަތް ކުރިފަދައިން މަސައްކަތް ނުކުރެވޭތީވެސް މެއެވެ. ކޮއްކޮމެންގެ ކިޔެވުމުގެ ޒިންމާ ނަގަންވެސް ބޭނުންވީތީއެވެ. އެހެނީ މަންމަ އެހާ ހިސާބަށް އައީ އަހަރުމެން ތިންބެއިންނަށްޓަކާ ލައްކަ ޤުރުބާނީ ވަމުންނެވެ. އެހެންކަމުން މަންމަގެ ހައްޓަށްވެސް ލުއިކޮށްދޭން ޖެހޭނެތާއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެއިރު އަހަރެންގެ ކިބައިގާ ވަރަށް ނޭދެވޭ އާދައެއް ހަރުލައިފިއެވެ. އާނއެކެވެ. އަހަރެން ހުރީ މަސްތުވާ ތަކެތީގެ ޝިކާރައަކަށް ވެފައެވެ. ރައްޓެހިންގެ އަވައިގާ ޖެހިގެން އަހަރެންނަށްވެސް އެހާ ހިސާބަށް ދެވުނީއެވެ. އެކަމަކު އަހަރެން ދުވަހަކުވެސް ކޮއްކޮމެންނަށްޓަކާ ފައިސާ ހޯދަން ކުރާ މަސައްކަތުން ލިބޭ ޢާމްދަނީގެ ލޯ ލާރިއެއްވެސް އެކަހަލަ ކަމަކަށް ބޭނުމެއް ނުކުރަމެވެ. ބައެއްފަހަރު އެކަމަށް އެދި މީހާ ހަފުސްވާ ހިސާބަށް ދިޔަކަމުގައި ވިޔަސްވެސް މެއެވެ. އަދި މަސްތުގެ ޙާލަތުގައި ހުރެ ގެއަށް ނައިސް ވޭތޯވެސް އަހަރެން މަސައްކަތް ކުރީމެވެ. އެހެނީ އެފަދަ ވަޤުތެއްގައި އަހަރެން ދެތިން ދުވަސްވަންދެން ގެއަށް ނައިސްވެސް މަޑުކުރަމެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެންގެ ކިބައިގައިވާ އެ ނޭދެވޭ އާދަ ކޮއްކޮމެންނަކަށް ނޭންގޭނެ ކަމަށް އަހަރެން ޤަބޫލުކުރީމެވެ. އެދެކުދިންނަކީ އަހަރެންގެ ދިރިއުޅުމުގެ އެންމެ ބޮޑު މަޤްޞަދު ކަމަށް ވީތީވެސް މެއެވެ. އަހަރެންގެ ޙަޔާތުގެ އެންމެބޮޑު އުފާކަމުގައިވެސް ވީތީއެވެ. އެކަމަކު މަންމަވަނީ އެކަން ދެނެގަތްފައެވެ. އެހެނީ މަންމައަކީ އެތައް ވައްތަރެއްގެ ބަޔަކާ، ކޮންމެ ދުވަހަކު ކަހަލަ ގޮތަކަށް ބައްދަލުވާ މީހެކެވެ. އެކި މީހުންގެ ކިބައިގާ ހުންނަ އެކަހަލަ ކޮންމެ އާދައަކާއި ސިފައެއް މަންމައަށް ވަރަށް ރަނގަޅަށް އެނގެއެވެ.  އެހެނަސް އެއީ އޭގެ މަޅީގައި ޖެހިއްޖެނަމަ ސަލާމަތްވާން އުނދަގޫ ކަމެއްތާއެވެ. އެގޮތުން އަހަރެން އެކަމުން ދުރަށްދާން ކިތަންމެ ބޭނުންވިޔަސް ކުރަން އުނދަގޫ ކަމަކަށް އަހަރެންނަށް ވެގެން ދިޔައެވެ.

އެއްދުވަހެއްގެ މެންދުރެވެ. އަހަރެން ގަރާޖުގައި ހުރެފައި ގެއަށް އައީމެވެ. ހަނދާން ނެތިގެން ފޯނު ބާއްވާފައި ދެވުމުންނެވެ. މަންމަގެ އޭރު ކޮއްކޮމެން ވީ ސްކޫލުގައެވެ. އަހަރެން މަންމަގެ ކޮޓަރި ކައިރިން ހުރަސްކޮށްލި ވަޤުތު މަންމަ ކުކުރާ އަޑުއިވުނެވެ. މަންމަގެ ކޮޓަރީގައި ޓަކި ޖަހާލީމެވެ. އެހެނީ މަންމަގެ ހުއްދައެއް ނެތި ދުވަހަކުވެސް އެކޮޓަރިއަކަށް ނުވަންނަމެވެ. ކޮޓަރީގެ ދޮރު ހުންނާނީ ހުޅުވާފަ ކަމަށް މަންމަ ގޮވާލުމުން އަހަރެން މަޑުމަޑުން ދޮރު ހުޅުވާލާފައި ކޮޓަރިތެރެއަށް ވަނީމެވެ. މަންމަ އޮތީ ގައިގާ ރަޖާ އަޅައިގެން ތުރުތުރު އަޅައަޅައެވެ. އަހަރެން ދުވެފައި ކަހަލަ ގޮތަކަށް މަންމަކައިރިއަށް ދިޔައީމެވެ. އަދި  ނިތްކުރީގައި އަތް ޖައްސާލީމެވެ. ކަމަކުދާކަށް ނެތެވެ. މަންމަގެ ނިތްކުރި ހީވަނީ އަނގުރު އަލިފާންގަނޑެއް ހެންނެވެ. އަހަރެންގެ އަތްވެސް ފިހުނު ކަހަލަ އިހުސާސެއް  ކުރެވުނެވެ. އަހަރެން ކައިރީގައި ކޮންމެވެސް ވާހަކައެއް ބުނަން މަންމަ ވަރަށް މަސައްކަތް ކުރިއެވެ. އެވަޤުތު އަހަރެންނަށް މަންމެގެ އަނގަތެރެ ރަތްކޮން ހުރިހެން ހީވެގެން ރަނގަޅަށް އަނގަ ހުޅުވާލާފައި ބަލައިލީމެވެ. އަނގައިގާ ވަރަށް ބޮޑަށް ފާރުއަޅާފައި ހުރިކަން އަހަރެންނަށް ފާހަގަ ކުރެވުނެވެ.  ހުންއައުމުގެ ސަބަބަކީ އެއީ ކަމަށް އަހަރެންނަށް ޤަބޫލުކުރެވުނެވެ. އަދި ހަމަ ވަޤުތުން މަންމަ ގޮވައިގެން ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކުމަށް ގެންދިޔައީމެވެ. އަހަރެން މަސައްކަތްކުރާ ގަރާޖުގެ ބޮޑުމީހާއަށް ގުޅާފައި މަންމަ ބަލިކަމުން އެދުވަހު ދެން ދެވެން ނެތްވާހަކަވެސް ބުނެލީމެވެ.

ތަންކޮޅެއް އަވަސްފަރުވާ ދޭން ބޭނުންވީތީ، މަންމަ ގޮވައިގެން ދިޔައީ ގެއާއި އެންމެ ކައިރީގައި ހުރި ކްލިނިކަށެވެ. ޑޮކްޓަރ ބައްލަވާފައި ޓެސްޓުތަކެއް ހެދުވިއެވެ. ޓެސްޓުތަކުގެ ނަތީޖާ ކުޑަ ވަޤުތުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ލިބިގެން އަނެއްކާވެސް ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކީމެވެ. އެވަޤުތު ޑޮކްޓަރުގެ މޫނުމައްޗަށް ވެގެންދިޔަގޮތް އަހަރެންނަށް ވަރަށް ރަނގަޅަށް ފެނުނެވެ. އަދި އެކަމާއި ގުޅިގެން އެތައް ސުވާލުތަކެއް މަންމައާއި ކުރެއްވިއެވެ. ހުންއަންނަތާ ކިހާ ދުވަހެއް ވެއްޖެތޯވެސް އެއްސެވިއެވެ. ޑޮކްޓަރު ކުރެއްވި ހުރިހާ ސުވާލަކަށްވެސް މަންމަ ވަރަށް ރަނގަޅަށް ޖަވާބު ދިނެވެ. ހަމަ އެވަޤުތު ޑޮކްޓަރު ބުނުއްވީ އިތުރު ޓެސްޓުތަކެއް ހެދުމަށެވެ. މިފަހަރު އަހަރެންގެ ފައިދަށުން ބިންގަނޑު ކެހިގެން ދިޔައެވެ. އަހަރެންގެ މަންމައަށް ދިނީ އެޗް.އައި.ވީ ޓެސްޓު ހަދާށެވެ. އެއީ ކޮންކަހަލަ ޓެސްޓެއް ކަމެއް މަންމައަކަށް ނުވިސްނުނެވެ. ޑޮކްޓަރު ގާތުގައި އަހާފާނެތީ އަހަރެން އިނީ ވަރަށް ބިރުންނެވެ.

އެހެންނަމަވެސް އެފަދަ ޚިޔާލެއް މަންމަގެ ނެތްކަހަލައެވެ. އަހަރެންނަށް ކުރާ އިތުބާރުގެ ބޮޑުކަމުން ކަމަށްވެސް ވެދާނެއެވެ. އެހެނީ އަހަރެން  އެއްވެސް އެއްޗެއް އޮޅުވާނުލާނެކަން މަންމައަށް ރަނގަޅަށް އެނގެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް މިފަހަރު އަހަރެންނަށް ހަދާނެގޮތް ހުސްވިއެވެ. އެ ޓެސްޓުން މަންމަ ފައްސިވެއްޖެނަމަ ދެން ހަދާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ އެހެނީ އެއީ ނުވެ ނުދާނެ ކަމެއްކަން އަހަރެންނަށް ވިސްނެން ފެށުނެވެ. ޢުމުރުން ކިތަންމެ ހަގުކަމުގައި ވީނަމަވެސް ދިރިއުޅުމުގެ ތަޖުރިބާއިން އަހަރެންނަށްވެސް ލައްކަ އެއްޗެހި އޭރުވެސް ދަސްވެފައި ހުއްޓެވެ.  މަންމަ ގޮވައިގެން  ޑޮކްޓަރު ބައްލަވާ ކޮޓަރިން ބޭރަށް ނިކުމެ، މަޑުމަޑުން އިނުމަށް ބުނެލީމެއެވެ.  އަހަރެން ޑޮކްޓަރާއި ވާހަކަ ދައްކަން ބޭނުންވެފައި ހުރުމުން، އަނބުރާ ޑޮކްޓަރު ކައިރިއަށް ދިޔައީމެވެ. އަދި މަންމަގެ ޙާލަތާއި ބެހޭގޮތުން އިތުރަށް ސުވާލުކުރީމެވެ. ”ޖުނައިދު މަންމަގެ ކިބައިން ފެންނަން ހުރި ގިނަ ޢަލާމާތްތައް ޢިޝާރާތް ކުރަނީ އެޗް. އައި. ވީ އަށް.“ އަހަރެން ހުރިތަނަށް ތިރިނުވީ ހަމަ ކިރިޔާއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ހިތްވަރުކޮށްލާފައި ޑޮކްޓަރު ކުރިޔަށް ގެންދެވި ވާހަކަ އަޑުއެހޭތޯ މަސައްކަތް ކުރީމެވެ. ”މީން ދުވަހަކު މަންމަގެ ގަޔަށް އެއްވެސް ކަމަކާ ގުޅިގެން ލޭ އެޅިންތަ؟ ނޫނީ ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ގޮސް އެއްވެސް ކަހަލަ ޓެސްޓެއް ހަދާ، އިންޖެކްޖެކްޝަނެއް ޖެހިންތަ؟“ ޑޮކްޓަރު އަހަރެންނާއި ކުރިމަތި ކުރުވި ހުރިހާ ސުވާލަކަށް އަހަރެންނަށް ބުނެވެން އޮތީ ނޫނެކޭއެވެ. އެހެނީ އަހަރެންގެ މަންމައަކީ ގެއިން ބޭރަށްވެސް މަދުން ނޫނީ ނުނިކުންނަ މީހަކަށް ވީތީއެވެ. އެހެނަސް އިތުރު އެއްވެސް ގޮތަކަށް ތެދު ބުނުމުގެ ހިތްވަރެއް އަހަރެންގެ ކިބަޔަކު ނެތެވެ. މަންމަގެ ދިރިއުޅުމުގެ ކަޅު ޞަފްޙާތައް އަހަރެން ޑޮކްޓަރަށް އަންގާނީ ކިހިނަކުން ހެއްޔެވެ؟ އެހުރިހާ ކަމަކަށް ވިސްނާލުމާއިއެކު، އިތުރު ސުވާލެއް ކުރިމަތި ކުރުވަފާނެކަމުގެ ބިރަށް، ޑޮކްޓަރުގެ އިޒުނައާއެކު އަހަރެން ބޭރަށް ނިކުތީމެވެ. އަދި މޭތެޅޭ ޙާލުގައި ހުރެގެން މަންމަ ގޮވައިގެން ޓެސްޓްތައް ހަދަން ދިޔައީއެވެ. ނަތީޖާ ލިބޭނީ އަނެއްދުވަހުން ކަމަށް ބުނުމުން މަންމަ ގޮވައިގެން އަހަރެން ދިޔައީ ގެއަށެވެ. އަދި ކާއެއްޗެއް ދިނުމަށްފަހު، ބޭސްދީފައި އަރާމުކޮށްލަން ބުނީމެވެ. އެއަށްފަހު ދޮރުފާރަވެރިއެއް ފަދައިން މަންމަގެ ކޮޓަރި ބޭރުގައި ގޮނޑިއެއް ބަހައްޓައިގެން އަހަރެން އިށީނީއެވެ. ބައްޕަގެ ޝިކާރައަކަށް ދެން މަންމަ ވިޔަދޭން އަހަރެން ބޭނުން ނުވީތީއެވެ. މަންމައަށް ދެން އިތުރަށް ދޭނެ އަނިޔާއެއްވެސް ނެތްތާއެވެ. އެހެނީ  ކޮއްކޮމެންވެސް މަންމައަށް ނަފުރަތު ކުރާތާ މިހާރު އެތައް ދުވަހެއް ވެއްޖެއެވެ. އެކުދިންނަށް ތަންދޮރު އޮޅުންފިލަން ފެށީއްސުރެންނެވެ. ގޭތެރެއިން ފެންނަ މަންޒަރުތަކުން އެކުދިންނަށް އެއްޗެއް ވިސްނެން ފެށި ހިސާބުންނެވެ. އެގޮތުގެ މަތިން ބައްޕައާއި ދެން އެއަންނަ ބަޔަކާ ކުރިމަތިލާން އަހަރެން ފިސާރި ރަނގަޅަށް ތައްޔާރުވެލީމެވެ. ކުރިޔަށް އޮތްތަނުގައި މަންމައަށް ތަހަންމަލު ކުރަންޖެހޭނެ ހިތްދަތި ޙާލާއިމެދު އަހަރެން ކަންބޮޑުވީތީވެސް މެއެވެ. މުޅި ދުނިޔެއަށް މަންމަ ބޭޒާރުވެފައި އޮތް މިންވަރު މިހާރުވެސް ކުޑައެއް ނޫންތާއެވެ.

ކުޑައިރުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ބައްޕަ ގެއަށް އަތުވެއްޖެއެވެ. އަހަރެން އިންގޮތް ފެނިފައި، އިރުކޮޅެއް ވަންދެން ދުރުގާ ބަލަހައްޓައިގެންވެސް ހުއްޓެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެއްވެސް އެއްޗެކޭ ނުބުނެ ދިޔައީއެވެ. އަނެއްކާވެސް އިރުކޮޅަކުން އަތުވެއްޖެއެވެ. ”ކޮބާ ޝަރީފާ، އަދިވެސް ނިދަނީތަ؟ ބުނޭ އަހަރެން ބަނޑުހައި ވެއްޖެޔޭ.“ ބައްޕަގެ ވަރުގަދަ އަޑުން އަމުރުވެރި ގޮތަކަށް ބުނެލިއެވެ. އަހަރެން މަޑުމަޑުން ކޮޅަށް ތެދުވެލީމެވެ. ”މަންމައަށް އޮތީ ނިދިފަ. ބަލިކޮން އުޅެނީވެސް.“ ވަރަށް މަޑުމައިތިރި ކަމާއިއެކީ ވާހަކަދައްކަން އަހަރެން މަސައްކަތް ކުރީމެވެ. އެހެންނަމަވެސް އަހަރެން ދިން ޖަވާބެއް ބައްޕައަކަށް ކަމަކު ނުދިޔައެވެ. އަދި މަންމަގެ ކޮޓަރިއާއި ދިމާއަށް ހިނގައިގަތެވެ. އަހަރެން ބައްޕަގެ ކުރިމައްޗަށް އަރާ ބައްޕަ ދިއުމަށް ހުރަސް އެޅީމެވެ. ބައްޕަ ކައިރިއަށް އިތުރަށް ރުޅިއައެވެ. ”އަހަރެން މިހާ ބަނޑުހައިވެފަ ހުއްޓާ އިތުރަށް ރުޅިއަރުވަން ނޫޅޭ އިނގޭ ޖުނޭދު. ކޮންމެފަދަ ގޮތެއްވެސް ހެދިދާނެ.“ ބައްޕަ ދިން އިންޒާރުން އަހަރެންނަށް ކުރި އެއްވެސް އަސަރެއް ނެތެވެ. އެއާއި ޚިލާފަށް އަހަރެން ހުރީ ސާބިތުކަންމަތީގައެވެ. ”އަހަރެން ބުނެފީމެއްނު މަންމަ އޮތީ ބަލިވެއެވެ. ވަރަށް ހުންވެސް ގަދަ.“ އަހަރެން ބުނި އެއްވެސް އެއްޗެއް އަޑުއަހަން ބައްޕަ ބޭނުންނުވި ކަހަލައެވެ. އެހެނީ އަހަރެންގެ ކޮނޑުގައި އަޅާ ކޮށްޕާލަން ބައްޕަ މަސައްކަތް ކުރިއެވެ. އެވަޤުތު ކޮއްކޮމެންވެސް ސްކޫލްއިން އައިސް ގެއަށް ވަދެއްޖެއެވެ. އަދި ވެގެން އުޅޭ ގޮތަކާއިމެދު ސުވާލުކުރިއެވެ. ”ދެން ތި ދެމީހުން މިތަނަށް ވަންނާނެ ކަމެއްނެތް. ހަމަ މިހާރު ކޮޓަރިއަށް ވަދޭ.“ އަމުރުވެރި ގޮތަކަށް ބައްޕަ ބުނެލިއެވެ. އެދެކުދިން ގަތީ އަމަށަކު ބިރެއް ނޫނެވެ. އެހެނީ އިތުރު އެއްވެސް ސުވާލެއް ނުކޮށް ދެކުދިންވެސް ގޮސްވަނީ އެކުދިންގެ ކޮޓަރިއަށެވެ. ބައްޕަ އަނެއްކާވެސް އަހަރެންނާއި ދިމާއަށް އެނބުރުލިއެވެ. އަދި އެތަނުން ދުރަށް ދިޔުމަށް އަމުރުކުރިއެވެ. ”ޖުނޭދު މިތަނުން ދޭ. ޝަރީފާ އެހަދަނީ ހުސް މަކަރު. ތިކަހަލަ މަކަރު ކިތަންމެ ވަރަކަށްވެސް އެ ޝަރީފާ ހަދާ. އެކަމަކު އަހަރެންގެ ކިބައިން ސަލާމަތްވާކަށް އެހާ ފަސޭހައެއް ނުވާނެ.“ މިފަހަރު އަހަރެން ކައިރިޔަށްވެސް އައީ ރުޅިއެވެ. އަދި ފުންމައިގެން ކަހަލަ ގޮތަކަށް ގޮސް ބައްޕަގެ ކުރިމައްޗަށް އެރީމެވެ. ”މިއޮއް ހުރިހާ ދުވަހު މަންމަ އެއުޅުނީ ތިޔަ މީހަކަށް އަޅުވެތި ވެގެން. މަންމަ އެވަރަކަށް ތިމީހާ ބުނާހާ ގޮތެއް ހަދއިގެން އެތައް ފާފަތަކެއް އެކުރީ ކީއްވެގެން ކަމެއް އަހަރެންނަކަށް ނޭންގެ. އެނގޭހާވެސް އެއްޗަކީ ދެން އިތުރަކަށް މަންމައަށް އެތަކުލީފުތައް ޖެއްސިޔަކަ ނުދޭނަންކަން. އަހަރެން މިތާ ހުއްޓާ އެންމެ ފިޔަވަޅެއްވެސް ކުރިޔަށް އަޅާކަށް ލާހިކެއްނޫން.“ އެހެން ބުނުމާއިއެކީ އަހަރެން ގޮސް މަންމަގެ ކޮޓަރީގެ ދޮރުކަނީގައި އަތް ވިއްދާލީމެވެ. ”ތިގޮތަށް ކަލޭގެ މަންމަ ކިހާ ދުވަހަކު ހިމާޔަތް ކުރެވޭތޯ އަހަރެން ބަލާނަން.“ ވަރުގަދަ އަޑަކުން އެހެން ބުނެލާފައި ބައްޕަ އެތަނުން ދިޔައީއެވެ. އެވަޤުތު ކޮއްކޮމެން އަހަރެން ކައިރިއަށް އައިސް ހުއްޓިލިއެވެ. އަހަރެމެން ދެބަފައިންގެ ޒުވާބު އެދެކުދިންނަށް މިއަދު ވަރަށް ރަނގަޅަށް ފެނިއްޖެއެވެ. ”އަހަރުމެން ބޭނުން ބޭބެއާ ވާހަކަ ދައްކާލަން.“ އަހަރެންގެ ކުރިމައްޗަށް ހުއްޓިލާފައި ޖުމާނާ ބުނެލިއެވެ. އަދި ވަރަށް މާނަފުން ބެލުމަކުން އަހަރެންނާއި ދިމާއަށް ބަލައިލިއެވެ. ކޮއްކޮމެންގެ ސުވާލުތަކަށް އަހަރެންނަކަށްވެސް އަބަދަކު ބީރު ކަންފަތެއް ނުދެވޭނެތާއެވެ. ކޮންމެވެސް ދުވަހަކުން އެކުދިންނަށްވެސް ޙަޤީޤަތް ހާމަވާނެއެވެ. އެގޮތުގެ މަތިން އަހަރެންވެސް އެކަމަށް އިޖާބަދީ، އެކުދިން ދައްކަން ބޭނުންވާ ވާހަކަތައް ދައްކަން ފުރުޞަތު ދިނީމެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެވަޤުތު ވަރަށް ބަލި އަޑަކުން މަންމަ ގޮވާލި އަޑު އިވިއްޖެއެވެ. އަހަރެމެން ތިންބެއިން އެއްފަހަރާ މަންމަގެ ކޮޓަރިއަށް ވަނީމެވެ. ތިން ކުދިން ކައިރީގައި އިށީނދެލުމަށް ބުނަމުން މަންމަ ކޮޅަށް ތެދުވެލަން މަސައްކަތް ކުރިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް މަންމަ އޮށޯވެ އޮތުމަށް ބުނީ ހަގު ކޮއްކޮ ޖުވޭދާއެވެ. އަހަރެންނަށް ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ހައިރާންކަމެއްވެސް ލިބުނެވެ. އެހެނީ މިހާރަކަށް އައިސް ދެކުދިންވެސް ތިބެނީ މަންމައާއިމެދު ނުރުހިފާކަން އަހަރެންނަށް ފާހަގަވެއެވެ. ސަބަބަކަށްވީ، ގެއަށް އަންނަ މީހުންނާއި ބެހޭގޮތުން މަންމައާއި ސުވާލުކުރުމުން މާ އެކަށީގެންވާ ޖަވާބެއް ނުލިބުމެވެ. އެއީވެސް މިހާރު ތަންދޮރު އޮޅުންނުފިލާ ވަރުގެ ތުއްތު ކުދިންނެއް ނޫންތާއެވެ. ލޮލަށް ފެންނަ މަންޒަރުތަކުން ކޮންމެވެސް އެއްޗެއް އެކުދިންނަށްވެސް ދޭހަވާނެތާއެވެ.

ކޮންމެއަކަސް މަންމަގެ އެދުމުގެ މަތިން ތިންބެއިންވެސް މަންމަ ދައްކާ ވާހަކަ އަޑުއަހާލަން ކައިރީގައި މަޑުކޮށްލީމެވެ.  މަންމަ ވަރަށް މަސައްކަތުން ވާހަކަ ދައްކަން ފެށިއެވެ. ”ދަރިފުޅުމެންނޭ، މަންމަ ވަރުބަލިވެއްޖެ.“ އެހެންބުނުމާއިއެކު ވަރަށް ފުން ނޭވާއެއް ލިއެވެ. ”ޖުމާނާ، ޖުވޭދާ. މަންމައަށް އެނގޭ ތިދެކުދިންވެސް ތިތިބެނީ މަންމަދެކެ ރުޅި އައިސްކަން. އެކަން ވާނީވެސް އެހެން. މަންމައަކަށްވެސް އަބަދަކު ހުރިހާ ކަމެއް ސިއްރުކޮށްގެންނެއް ނޫޅެވޭނެ. ޚާއްޞަކޮށް އެއްފުރާޅެއްގެ ދަށުގަ އުޅޭއިރު އެއީކީ ވާނެކަމެއްވެސް ނޫން.“ މަންމަ ވާހަކަ ދައްކަމުން ދިޔައިރު، އަހަރެމެން ތިންބެއިންވެސް ތިބީ އިސްދަށަށް ޖަހާލައިގެންނެވެ. ”ދެން އެހެންވިއްޔާ މަންމަ ތިހެން އުޅެނީ ކީއްވެގެންތަ؟ ބައްޕަ ރުޅިއެއް ނާދޭތަ؟“ ޖުވޭދާ ސުވާލުކޮށްލިއެވެ. އެސުވާލުގެ ޖަވާބުދޭން އަހަރެން ބޭނުންވީމެވެ. އެހެންނަމަވެސް ޖަވާބު ދޭނީ ކިހިނަކުން ހެއްޔެވެ؟ އެއީ އަހަރެންގެ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ކޮއްކޮއެވެ. މަންމަގެ އެވާހަކަތައް އަޑުއެހުމަށް ކޮއްކޮމެންނާއިއެކު އެތަނުގައި އިނުމަކީވެސް އަހަރެންނަށް އެހާ ފަސޭހަ ކަމަކަށްވެސް ނުވިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް މަންމަ އެކަމަށް އެދުނީތީ އަހަރެންވެސް ކެތްކޮށްލައިގެން އެތާ އިނީއެވެ. ”ދަރިފުޅާ ޖުވޭދާ، މަންމަ މި ދައްކާ ވާހަކަ ދަރިފުޅުމެންނަށް ޤަބޫލުކުރަން ދަތިވާނެ ކަންވެސް މަންމައަށް އެނގޭ. އެކަމަކުވެސް ޙަޤީޤަތަކީ މިއީ. މަންމަ މިހެން މިއުޅެނީކީ ކޮންމެހެން އުފަލަކުން ނުނީ މިހެން އުޅެން ބޭނުންވެގެންނެއް ނޫން. ދަރިފުޅުމެންގެ ބައްޕަ އެގޮތަށް ބޭނުންވާތީ. ފުރަތަމަކޮޅުގަ މަންމައަށް އެތައް އަނިޔާތަކެއް ކުރި. އެ އަނިޔާތަކުގެ ބިރަށް މަންމަވެސް ބައްޕަ ބުނަމުން ދިޔަގޮތަކަށް ކަންތައް ކުރަމުން ގެންދިޔައީ. ޖުނޭދު ލިބުނުފަހުން އެފަކީރަށްވެސް ކުދިކުދި އަނިޔާކުރަން ފެށީ. އެންމެ ތުއްތުއިރު.  ތި ދެކުދިންނަކީ އަންހެން ދެކުދިންނަށް ވީމަ ބުނަމުން ގެންދިޔައީ ތިކުދިން ގެންގޮސް ވިއްކާލާނަން ކަމުގަ. އެގޮތަށް އެތައް އިންޒާރެއް ދެމުން ގެންދިޔަ.“ މަންމަގެ ވާހަކަ އެހާ ހިސާބަށް ދިޔުމުން ޖުމާނާ ސުވާލުކުރަން ފެށިއެވެ. ”ދެން މަންމަ ތި އުޅެނީ ބައްޕަ ދެމުންގެންދާ އިންޒާރުތައް ޤަބޫލުކޮށްގެން؟“ އެވަޤުތު އަހަރެންނަށް އަދި ޖުވޭދާއަށްވެސް އެއްފަހަރާ ޖުމާނާއާއި ދިމާއަށް ބަލައިލެވުނެވެ. ޙަޤީޤަތަށް ބުނަންޏާ، އެއީ އަހަރެންވެސް ކޮށްލަން ބޭނުންވި ސުވާލެކެވެ. ”ދާދި ފަހަކާ ޖެހެންދެން އެބިރު އަހަރެންގެ ހިތުތެރޭގައި އޮވެގެން މިހާތަނަށް މި އައީ. އެކަމަކު..“ އެހާ ހިސާބަށް ބުނުމާއިއެކު މަންމަ ދައްކަމުން ގެންދިޔަ ވާހަކައަށް ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ހުއްޓުމެއް އެރިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އަހަރުމެން ތިންކުދިންވެސް އިރުކޮޅެއް ވަންދެން އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުބުނެ ތިބީއެވެ. އެންމެފަހުން އަހަރެންނަށް ކެތްނުވެގެން ސުވާލުކޮށްލީމެވެ. ”އެކަމަކު ކިހިނެއްވީ؟“ މަންމަ އަހަރެންނާއި ދިމާއަށް ބަލައިލިއެވެ. އަދި ވާހަކަ ދައްކަން ފެށިއެވެ. ”އެކަމަކު ވަރަށްފަހުން މަންމަ ކައިރިއަށް އައި މީހަކު މަންމައަށް ވަރަށް ގިނަ އެއްޗެހި ވިސްނައިދިން. އެމީހާ މިގެއަށް އައެއްކަމަކު އަހަރެންގެ ޙާލަތު ފެނިފަ ހަމްދަރުދީވީ. އަދި މަޑުމަޑުން އިނދެގެން މަންމަޔާ ސުވާލުކުރަން ފެށީ. އެމީހާއަށް އިތުބާރުކޮށްގެން ވަރަށްގިނަ ވާހަކަތައް ކިޔައިދިނިން. ފެށުނީއްސުރެ މޫސަ އަހަރެންނާއިމެދު ކަންތައް ކުރަމުން އައިގޮތްވެސް ކިޔައިދިނިން.“ މަންމަގެ ވާހަކަ މިހާ ހިސާބަށް ދިޔަތަނާ ކުއްލިޔަކަށް ކެއްސަން ފެށިއެވެ. ޖުވޭދާ ދުވެފައިގޮސް ފެންތައްޓެއް ހިފައިގެން އައިސް މަންމައަށް ބޯންދިނެވެ. ފެންތަށި ބޯލުމާއިއެކު މަންމަ ހަމަޖެހުމުގެ ފުންނޭވާއެއް ލިއެވެ.  ”އެމީހާ ބުނީ މިހާރު ކުދިން އެތިބީ ތަންދޮރު އެނގޭވަރު ވެފައެއް ނޫންހޭ. އެހެންވީމަ މޫސަ އެބުނާހެން ކަންތައް ކުރުމަކީ އެހާ ފަސޭހަކަމަކަށް ނުވާނެޔޭ. އެމީހާގެ ވާހަކަތަކުން އަހަރެންނަށްވެސް ހިތްވަރެއް ލިބުނު. އެކަމަކު މަންމައަށް ހީވަނީ މިހާރުދެން ވަޤުތު ފާއިތުވެއްޖެހެން. މަންމައަކަށް ހިޔެއްނުވޭ މަންމަ ދެން މާގިނަ ދުވަހު ދުނިޔޭގަ ހުންނާނެ ހެނެއް.“ އެވަޤުތު ޖުވޭދާ ވަރަށް ބާރަށް މަންމައަށް ގޮވާލުމާއިއެކު ރޯންފެށިއެވެ. އެގޮވާލުމުގައި ހުރީ ވޭނެކެވެ. މަންމަ ގެއްލިގެން ހިނގައިދާނެ ކަމުގެ ބިރެވެ. ޖުމާނާވެސް ރޯން ފެށިއެވެ. އަދި ދެކުދިން އެއްފަހަރާ ކަހަލަ ގޮތަކަށް މަންމަގެ ކިބައިން މަޢާފަށް އެދުނެވެ. މަންމަ ދެއްކި ވާހަކަތައް އަހަރެމެން ތިންބެއިންނަށްވެސް ޤަބޫލުކުރެވުނެވެ. އެހެނީ މަންމައަކީ ކޮންކަހަލަ ޢާއިލާއަކަށް ނިސްބަތްވާ މީހެއްކަން އަހަރެމެން ތިންބެއިންނަށްވެސް ވަރަށް ރަނގަޅަށް އެނގެއެވެ. އެކަހަލަ ބޯދާ ވާހަކަތައް ވަރަށް ފަސޭހައިން ޤަބޫލު ކޮށްފާނެކަން އެނގެއެވެ. ހިތާމައަކީ އެފަދަ ޤަބޫލުކުރުމަކާއިއެކު މަންމަ ތަހަންމަލު ކުރަމުން ގެންދިޔަ ހިތްދަތި ޙާލަތެވެ. އެހުރިހާ ވާހަކަތަކެއް އަހަރެމެންނާއި ހަމައަށް ގެންނަން މަންމަ ނެގި ދިގު މުއްދަތެވެ. ގޮތަކަށް ބުނާނަމަ ހަމަ ޙަޤީޤަތުގައިވެސް މިހާރު ވަޤުތު ފާއިތުވެއްޖެއެވެ. ދެން އޮތީ މަންމަ ހެދި ޓެސްޓުތަކުގެ ނަތީޖާއަށް އިންތިޒާރު ކުރުމެވެ. ދެން އިތުރަށް ގޮތެއް ނިންމާ، އިތުރު ފިޔަވަޅެއް އަޅަން އެނގޭނީވެސް އޭރުންނެވެ.

• ނުނިމޭ –