މުސްލިމު މުޖުތަމައުތަކަށް އައު ހޭލުންތެރިކަމެއް އަންނާނީ ކިހިނެއް؟

(މާލިކް ބިން ނަބީ 1905- 1973، އަކީ އަލްޖީރިއާގެ 20 ވަނަ ގަރުނުގެ މުސްލިމް ވިސްނުންތެރިއެއްގެ ގޮތުގައި މަޝްހޫރުވެވަޑައިގެންނެވި ބޭފުޅެކެވެ. އޭނާއަކީ  ފަލްސަފާވެރިއެއްގެ އިތުރުން ލިޔުންތެރިއެއްވެސް މެއެވެ. އަދި ދީނީ ޢިލްމުވެރިއެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތް ކުރެއްވި ބޭފުޅެކެވެ. އޭނާގެ civilizational bankruptcy ޙަޟާރީ ގޮތުން މުސްލިމުން ބަނޑަށް ޖެހުމުގެ މަފްހޫމު ތައާރަފް ކުރެއްވީ، މުސްލިމު މުޖުތަމައުތައް ދުވަހުން ދުވަހަށް ހަޟާރީ ގޮތުން ދަށް ދިއުމުގެ މައްސަލަ ދިރާސާ ކުރެއްވުމަށް ފަހުއެވެ. އިސްލާމީ ފިކުރުގައި އޭނާ ވަނީ 21 ފޮތެއް ލިޔުއްވާފައެވެ.)

މާލިކް ބިން ނަބީގެ ތަޞައްވުރުގައި ރިނެސަންސް ނުވަތަ އައު ހޭލުންތެރިކަމުގެ ސުވާލަކީ، އިސްލާމީ ދުނިޔޭގެ މުއްސަނދި ދީނީ އަދި އަޚްލާޤީ ތާރީޚާއި، އެ އުންމަތް މިހާރު ތަހައްމަލު ކުރަމުންދާ ތަހުޒީބީ ފަހަތަށްޖެހުމާ ދެމެދު އޮތް ބޮޑު ފަރަޤާ ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ. ބިންނަބީ ދެކެވަޑައިގަންނަވާ ގޮތުގައި މި ދަށަށްދިއުމަކީ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ ނާކާމިޔާބީއެއް ނުވަތަ ބޭރުގެ ނުފޫޒުން ކުރިމަތިވި ކަމެއް ނޫނެވެ.

އޭގެ ބަދަލުގައި މިއީ ނަފްސާނީ، އިޖުތިމާޢީ އަދި އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރިމަތިވެފައިވާ ގިނަގުނަ މައްސަލަތަކެއްގެ ނަތީޖާއެކެވެ. އޭނާގެ ފޮތް ”مشكلات الحضارة“ ”ތަހުޒީބުގެ މައްސަލަތައް“ ބިނާވެފައިވަނީ މި ބަލިމަޑުކަމުގެ އަސްލު ދެނެގަނެ، އެކަމަށް އެކަށީގެންވާ ފަރުވާއެއް ހޯދުމުގެ މައްޗަށެވެ. ބިންނަބީގެ ނަޒަރުގައި ރިނެސަންސް އަކީ ހަމައެކަނި ޝިއާރުތަކެއް އުފުލުމުގެ ބަދަލުގައި، އެކަމަށް ބޭނުންވާ އަސާސީ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަކުރަންޖެހޭ ތާރީޚީ މަސައްކަތެކެވެ.

ބިންނަބީގެ ފިކުރުގައި ތަހުޒީބީ ކުރިއެރުމަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ހުރަހަކީ ”އިސްތިޢުމާރު ކުރުމަށް ފަސޭހަވުން“ އެވެ. މިއީ މުޖުތަމަޢުގެ ބަލިކަށިކަމުގެ ޒިންމާ އެ މުޖުތަމަޢަކުން އުފުލަންޖެހޭނެ ކަމަށް ބާރުއަޅާ ކޮންސެޕްޓެކެވެ. އޭނާ ގަބޫލުކުރައްވާ ގޮތުގައި ފިކުރީ އަދި އިންތިޒާމީ ގޮތުން ވަރުގަދަ މުޖުތަމަޢެއްގެ މައްޗަށް ބޭރުގެ ބާރުތަކަކަށް އަތްގަދައެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. އިސްތިޢުމާރު ކުރުމަށް ފަސޭހަވުމަކީ އަމިއްލަ ނަފްސަށް އޮތް އިތުބާރު ގެއްލި، ކަންކަމުގައި އަބަދުވެސް އެހެން ބަޔަކަށް ބަރޯސާވާންޖެހުމުން އުފެދޭ ނަފްސާނީ ޙާލަތެކެވެ.

މިކަން މެދުވެރިވަނީ ބޯދާ ޚިޔާލުތައް ގިނަވުމާއި، ފާޑުކިޔުމުގެ ފިކުރު ނެތިގޮސް، ދީނީ ކަންކަމަކީ ހަމައެކަނި ރޫޙެއް ނެތް އާދަކާދަތަކަކަށް ބަދަލުވުމުންނެވެ. އެހެންކަމުން، އިސްތިޢުމާރީ ބާރުތަކަކީ ހުރިހާ މައްސަލައެއްގެ އަސްލެއް ނޫނެވެ. އެއީ މުޖުތަމަޢުގެ އެތެރޭގައި އުފެދިފައިވާ ބަލިކަށިކަމުގެ ނަތީޖާއެކެވެ.

މާލިކް ބިންނަބީ ދެކެވަޑައިގަންނަވާ ގޮތުގައި ރިނެސަންސް ނުވަތަ އައު ހޭލުންތެރިކަމަކީ ހަމައެކަނި ޝިއާރުތަކެއް ފާޅުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، އެކަމަށް ބޭނުންވާ އަސާސީ ބަހާތައް ދެނެގަނެ ފުރިހަމަކުރަންޖެހޭ ތާރީޚީ މަސައްކަތެކެވެ. މިކަމަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ހުރަހަކީ އޭނާ ސިފަކުރައްވާ ގޮތުގައި ”މާއްދީ ތަހުޒީބު“ ނުވަތަ ތަކެތި އެއްކުރުމުގެ ސަގާފަތެވެ.

މިއީ އުފެއްދުންތެރި އިންސާނަކު ބިނާކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ހަމައެކަނި މުދަލާއި ތަކެތި ޖަމާކުރުމަށް އިސްކަންދިނުމެވެ. ފަހަތަށް ޖެހިފައިވާ މުޖުތަމައުތަކުން ބޭރުގެ ޓެކްނޮލޮޖީއާއި މުދާ އެތެރެކޮށް، އެތަންތަނުގެ ޖާގަތައް އެ ތަކެތިން ފުރާލި ނަމަވެސް، އެއީ ހަގީގީ ތަރައްގީއެއް ނޫނެވެ. ސަބަބަކީ ތަހުޒީބީ ކުރިއެރުން ބިނާވެފައިވަނީ ތަކެތި ބޭނުންކުރުމުގެ މައްޗަށް އެކަނި ނޫން ކަމަށްވާތީއެވެ.

ބިންނަބީގެ ތަޞައްވުރުގައި، ތަހުޒީބީ ޙަޟާރާއެއް އުފައްދާ މުޖުތަމައަކާއި ހަމައެކަނި އެހެން މީހުންގެ އުފެއްދުންތައް ބޭނުންކުރާ މުޖުތަމައެއްގެ މެދުގައި އޮތް ތަފާތަކީ، ޚިޔާލުތައް ހަރުދަނާ މުއައްސަސާތަކަށް ބަދަލުކުރުމާއި، އަޚްލާޤީ އަގުތައް މުޖުތަމައުގެ އާންމު ސުލޫކަށް ބަދަލުކުރުމުގެ ގާބިލުކަމެވެ. އަދި އުފެއްދުންތެރި ބާރަކަށް އިލްމު ބަދަލުކުރުމަކީވެސް މީގެ މުހިންމު ބައެކެވެ. އެހެންކަމުން، ތަހުޒީބީ ގޮތުން ކުރިމަތިވެފައިވާ މި ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކީ ހަމައެކަނި ފައިސާ ނެތުން ނުވަތަ ތަކެތި އެތެރެ ނުކުރެވުމުގެ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. މިއީ މުޖުތަމައުގެ އެތެރޭގެ އޮނިގަނޑާއި އިންސާނީ ފިކުރު ތަރައްޤީކުރުމާ ގުޅިފައިވާ ފުން މައްސަލައެކެވެ.

މާލިކު ބިން ނަބީގެ ނަޒަރުގައި، މުޖުތަމައެއް ކުރިއެރުމަށް ދިމާވާ އެންމެ ބޮޑު އެއް ގޮންޖެހުމަކީ ސިޔާސީ ހުދުމުޚުތާރުކަމެވެ. މީގެ ސަބަބުން ހަމައެކަނި ސިޔާސީ މިނިވަންކަން ގެއްލިގެންދަނީއެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ފަރުދުންގެ ކިބައިގައި ހުންނަ އިސްނެގުމުގެ ރޫހު ބަލިކަށިވެ، ދައުލަތާއި ރައްޔިތުންގެ ގުޅުން ހީނަރުވެ، މުޖުތަމައުގެ އިޖުތިމާއީ ބާރު ކެނޑިގެންދެއެވެ.

ބިރުވެރިކަން އާންމުވުމުގެ ސަބަބުން މުއައްސަސާތަކުގެ ހިންގުން ދަށްވެ، މުސްތަގުބަލަށް ރޭވުމުގެ ބަދަލުގައި ހަމައެކަނި ވަގުތީ ކަންކަމަށް އިޖާބަދިނުމަށް ހަކަތަ ހުސްވެގެންދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، އިލްމީ އަދި ފަންނީ ފަރާތްތަކުން މުޖުތަމައު އިސްލާހުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ބާރުގެ ކުރިމަތީގައި ކިޔަމަންތެރިކަން އިސްކުރަން މަޖުބޫރުވެއެވެ.

މިފަދަ މާހައުލެއްގައި ގައުމެއްގެ ތާރީޚީ ދައުރު އަދާކުރުމުގެ ގާބިލުކަން ގެއްލެނީ، ކުރިއެރުމަށް ބޭނުންވާ އެކުވެރިކަމާއި، އިތުބާރާއި، އަދި ވަކި މީހަކަށް ވަފާތެރިވުމުގެ ބަދަލުގައި އުސޫލުތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ މުއައްސަސާތައް ނެތިދިއުމުންނެވެ. މީގެ ސަބަބުން އިސްލާހީ ވާހަކަދައްކާ ފަރާތްތަކާއި އާންމު ރައްޔިތުންނާ ދެމެދު ބޮޑު ފަރަގެއް އުފެދެއެވެ. އިބްނު ނަބީ ފާހަގަކުރައްވާ ގޮތުގައި، އިސްލާހީ ހަރަކާތްތައް ހަމައެކަނި ފޮތްތަކާއި ތަގުރީރުތަކަށް ހުސްވެ، އަމަލީ އިޖުތިމާއީ މަޝްރޫއަކަށް ބަދަލުނުވުމަކީވެސް ބޮޑު ހުރަހެކެވެ.

އަދި އަޚުލާގު ތަރައްގީ ކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ދީނީ ކަންކަން ސިޔާސީ ކޯޅުންތަކުގެ ވަސީލަތަކަށް ހެދުމަށްވެސް އޭނާ ފާޑުވިދާޅުވެއެވެ. މިފަދަ ހާލަތްތަކުގައި ދީނަކީ މުޖުތަމައު ބައިބައިކޮށް، އަމިއްލަ އެދުން އިސްކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ ހަތިޔާރަކަށް ވެގެންދެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، އިންސާފާއި އިންސާނީ ކަރާމާތަށް މަގުދައްކައިދޭ އިސްލާމީ ތަހުޒީބުގެ އަސްލު މާނަ މުޖުތަމައުން ފަނޑުވެގެންދެއެވެ.

މުޖުތަމަޢެއްގައި މާއްދީ ވަސީލަތްތައް ކިތަންމެ ގިނަ ނަމަވެސް، އެ ތަކެތި ހަރުދަނާ ތަހުޒީބީ އޮނިގަނޑެއްގެ ތެރެއިން ބޭނުން ނުކުރެވޭ ނަމަ އޭގެ ހަގީގީ ފައިދާއެއް ނުކުރެއެވެ. އިބްނު ނަބީ ބަޔާންކުރައްވާ ގޮތުގައި، އިޖުތިމާޢީ އާރޯކަމެއް ނުވަތަ ރިނެސަންސްއެއް ގެނައުމަށް ހުރި އެންމެ ބޮޑު ހުރަހަކީ ”އެފެކްޓިވްނެސް“ ނުވަތަ ނަތީޖާ ނެރުމުގެ ގާބިލުކަން ކުޑަވުމެވެ. މީގެ މާނައަކީ މުޖުތަމަޢުގެ ހުރި ފުރުޞަތުތައް ކާމިޔާބީއަށް ބަދަލުކުރުމާއި، ފިކުރުތައް އަމަލީ ޕްލޭންތަކަށް ތަރުތީބުކުރުމާއި، އަދި ވަގުތުގެ ބޭނުން އެންމެ ހެޔޮގޮތުގައި ހިފުމުގެ ނުކުޅެދުންތެރިކަމެވެ. އުފެއްދުންތެރިކަމެއް ނެތް މުޖުތަމަޢުތައް ތާރީޚީ ކުރިއެރުންތަކުގެ ބޭރުގައި ތިބޭއިރު، މިކަން ތަޢުލީމީ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ފެންނަނީ ހަމައެކަނި ހިތުދަސްކުރުމަށް ބަރޯސާވެ، އުފެއްދުންތެރި ވިސްނުމާ ދުރުވުމުންނެވެ. އެހެންކަމުން، ރިނެސަންސްއަކީ ހަމައެކަނި ދައްކާލާ ޝިއާރުތަކެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއީ ފިކުރާއި އަމަލު ގުޅުވައިދޭ އިޖުތިމާޢީ ބާރެއް ބިނާކުރުން ކަމަށް އޭނާ ދެކެވަޑައިގަންނަވައެވެ.

މާލިކް ބިން ނަބީގެ ނަޒަރުގައި، ތަހުޒީބީ ކުރިއެރުމަށް ހުރި ހުރަސްތައް އެތެރެއާއި ބޭރުގެ ސަބަބުތަކަށް ބެހިފައިވީ ނަމަވެސް، މީގެ އަސްލު ގުޅިފައިވަނީ އިންސާނާގެ ފިކުރާއި އިޖުތިމާޢީ ހާލަތާއެވެ. އިސްތިޢުމާރީ ބާރުތަކުން މުޖުތަމަޢުގެ ނާޒުކުކަމުގެ ފައިދާ ނަގައި، އަނިޔާވެރިކަމުގެ ތެރެއިން މީހުންގެ ހަކަތަ ނައްތާލައި، ފަނާކުރަނިވި ޚިޔާލުތަކުން ހޭލުންތެރިކަން ކިލަނބުކޮށްލައެވެ. މީގެ ނަތީޖާއަކީ ބިނާކުރަނިވި ތަރައްޤީގެ ބަދަލުގައި ހަމައެކަނި މާއްދީ ތަކެތި ޖަމާކުރުމުގެ އާދަ އަށަގަތުމެވެ. އެހެންކަމުން، ބިން ނަބީގެ ހަޟާރީ މަޝްރޫޢު ބިނާވެފައިވަނީ އިންސާނާގެ ސިކުނޑި ހުއްޓުން އަރާފައިވާ ހާލަތުން މިންޖުކޮށް، އިންސާނިއްޔަތު އަލުން ބިނާކުރުމުގެ މައްޗަށެވެ. މިއީ މުޖުތަމަޢު ހަމައެކަނި ކަންކަމަށް އިޖާބަދޭ ބައެއްގެ ގޮތުގައި އޮތުމުގެ ބަދަލުގައި، ތާރީޚު ބަދަލުކުރާ ފަދަ އަމަލީ އަދި ފިކުރީ ނިޒާމެއްގެ ތެރެއަށް ރުޖޫޢަކުރުމެވެ.